Het Centraal Planbureau adviseert de overheid om scholingsbeleid vooral in te zetten bij grote maatschappelijke transities en groepen die nu achterblijven. Bij reguliere personeelstekorten hoeft de overheid niet in te grijpen, concludeert het CPB in de publicatie Perspectief op Leven Lang Ontwikkelen.
Energietransitie en AI vragen om ander scholingsbeleid
Voor ondernemers in sectoren die door energietransitie en AI worden geraakt, biedt het CPB-advies aanknopingspunten: de overheid erkent dat werkgevers bij grote maatschappelijke verschuivingen niet alleen kunnen worden verlaten op marktwerking. Dit betekent dat bedrijven kunnen rekenen op overheidsinitiatieven zoals een loopbaan-APK en mogelijk een nationaal scholingsfonds om werknemers bij te scholen voor nieuwe rollen.
Scholing bij energietransitie en opkomst AI
De arbeidsmarkt verandert voortdurend door nieuwe technologieën en maatschappelijke transities. Volgens het Centraal Planbureau kunnen werkgevers bij concrete personeelstekorten zelf actie ondernemen door arbeidsvoorwaarden te verbeteren en scholingsmogelijkheden te bieden. Daarbij ligt de nadruk vaak op leer-werkcombinaties die direct inspelen op de behoefte.
Echter, bij grote verschuivingen zoals de energietransitie en de opkomst van kunstmatige intelligentie ligt dat anders. Daarbij vinden verschuivingen plaats tussen sectoren en bestaat onzekerheid over welke kennis en vaardigheden in de toekomst nodig zijn. Daardoor komen investeringen in scholing minder vanzelf tot stand, stelt het planbureau.
De overheid kan dan helpen om partijen in beweging te krijgen. Het CPB noemt als voorbeelden een loopbaan-APK, die mensen meer inzicht geeft in het toekomstperspectief van hun werk en in kansrijke opleidingen. Ook stappen richting een nationaal scholingsfonds kunnen scholing over sectorgrenzen heen makkelijker maken. Daarnaast kan meer Europese afstemming en erkenning van kwalificaties helpen om verschuivingen op de arbeidsmarkt beter op te vangen.
Achterblijvende groepen bereiken met scholingsbeleid
Nederland behoort internationaal tot de landen waar veel volwassenen scholing en training volgen. Die deelname is echter ongelijk verdeeld over de bevolking. Mensen zonder startkwalificatie, ouderen, flexwerkers en werkzoekenden nemen gemiddeld minder vaak deel aan scholing dan andere groepen.
Juist bij deze groepen ligt een belangrijke rol voor de overheid, benadrukt het CPB. Geld vormt daarbij niet de enige belemmering. Mensen kunnen moeite hebben om het scholingsaanbod te overzien, onzeker zijn over welke opleiding bij hen past of scholing uitstellen. Gerichte informatie en persoonlijk advies kunnen deze drempels verlagen.
Flexibiliteit en continuïteit in beleid
Scholingsbudgetten zijn momenteel deels geregeld per sector. Daarnaast pleiten werkgevers- en werknemersorganisaties voor meer individuele leerbudgetten. De behoefte aan scholing kan echter sterk uiteenlopen, zowel tussen sectoren als tussen individuen.
Flexibiliteit helpt om middelen vooral daar in te zetten waar de behoefte en de maatschappelijke meerwaarde het grootst is. Tegelijkertijd geldt dat investeren in scholing een beslissing is voor de langere termijn. Leven Lang Ontwikkelen-beleid kan weinig impact hebben op dit soort beslissingen als het beleid vaak van koers verandert, waarschuwt het planbureau.
De belangrijkste uitdagingen voor toekomstig beleid liggen bij twee vragen: hoe kunnen meer mensen die nu weinig scholing volgen worden bereikt, en hoe kan scholing bijdragen aan grote maatschappelijke veranderingen op de arbeidsmarkt. Dat zijn de twee onderwerpen waar scholingsbeleid zich vooral op moet richten, aldus het CPB. Het volledige onderzoek is te raadplegen via de website van het Centraal Planbureau.
Kernfeiten
- Het CPB adviseert scholingsbeleid vooral in te zetten bij grote maatschappelijke transities en groepen die achterblijven
- Mensen zonder startkwalificatie, ouderen, flexwerkers en werkzoekenden nemen gemiddeld minder vaak deel aan scholing
- Bij energietransitie en AI-opkomst vinden verschuivingen plaats tussen sectoren met onzekerheid over toekomstige vaardigheden
Veelgestelde vragen
Moet mijn bedrijf zelf scholing regelen of helpt de overheid?
Dat hangt af van de situatie. Bij reguliere personeelstekorten moet je zelf actie ondernemen door arbeidsvoorwaarden en scholing te verbeteren. Bij grote verschuivingen zoals energietransitie en AI kan de overheid helpen via initiatieven als een loopbaan-APK en mogelijk een nationaal scholingsfonds.
Welke groepen bereikt scholingsbeleid nu onvoldoende?
Volgens het CPB nemen mensen zonder startkwalificatie, ouderen, flexwerkers en werkzoekenden gemiddeld minder vaak deel aan scholing. Geld is niet altijd de enige belemmering; gerichte informatie en persoonlijk advies kunnen drempels verlagen.
Hoe kan mijn bedrijf meeprofijten van overheidsinitiatieven?
Het CPB stelt voor dat de overheid een loopbaan-APK invoert die werknemers inzicht geeft in hun toekomstperspectief, en een nationaal scholingsfonds opzet voor scholing over sectorgrenzen heen. Bedrijven kunnen deze instrumenten gebruiken om werknemers voor te bereiden op toekomstige rollen.