Het verhogen van de defensie-uitgaven zal naar verwachting nauwelijks bijdragen aan de economische groei van Nederland. Dat concludeert het Centraal Planbureau (CPB) in een nieuwe analyse over de macro-economische effecten van de oplopende defensiebudgetten. De zogenoemde multiplier, de toename van het bbp per extra euro overheidsbesteding, ligt volgens het CPB “waarschijnlijk dicht tegen nul” .
De belangrijkste reden: de Nederlandse arbeidsmarkt is uitzonderlijk krap. Extra vraag naar personeel, goederen en diensten vanuit Defensie verdringt daardoor vooral economische activiteit in andere sectoren. Ook wordt een groot deel van het defensiematerieel ingevoerd, waardoor veel bestedingen buiten Nederland neerslaan. Van defensie-investeringen wordt zelfs 61 procent direct ingevoerd, terwijl dat bij intermediaire consumptie 29 procent is .
Het CPB benadrukt dat economische effecten niet leidend moeten zijn in keuzes over defensiebudgetten. Hogere uitgaven dienen in de eerste plaats om de veiligheid en weerbaarheid van Nederland te versterken – voorwaarden voor een gezond ondernemersklimaat .
Krappe arbeidsmarkt remt multiplier
Uitgaven aan personeel of onderhoud komen weliswaar grotendeels in Nederland terecht, maar door de structurele arbeidsmarktkrapte verdringen zij andere bedrijfsactiviteiten. Voor ondernemers betekent dit hogere loonkosten en mogelijk verder oplopende inflatie.
Investeringen vooral in het buitenland
Het grootste deel van de defensie-investeringen gaat naar materieel dat Nederland niet zelf produceert. Hierdoor blijft het binnenlandse groeieffect beperkt. Alleen met Europese schaalvergroting, bijvoorbeeld in gezamenlijke productie en inkoop, kan dit in de toekomst verbeteren, stelt het CPB.
R&D-effect beperkt
Defensiegericht onderzoek en ontwikkeling zorgt nauwelijks voor extra productiviteit, anders dan bijvoorbeeld infrastructuurinvesteringen dat wel doen. De schaal van Nederlands defensie-R&D is klein en biedt relatief weinig kans op doorbraken. Innovaties zoals GPS – ontstaan uit Amerikaans defensieonderzoek – zijn in Nederland minder waarschijnlijk door beperkte schaalgrootte .
Mogelijk zelfs negatief effect
Het totale effect op het bbp kan zelfs negatief uitvallen wanneer de extra defensie-uitgaven worden gedekt door belastingverhogingen of bezuinigingen elders. Die maatregelen drukken namelijk ook de economische activiteit.
Het CPB concludeert dat de multiplier voor Nederland “aan de onderkant van de literatuur” blijft: dicht bij nul en in sommige scenario’s negatief .