Bijna één op de vijf zzp’ers in creatieve beroepen ziet sinds de opkomst van generatieve AI het inkomen dalen. Ook het aantal opdrachten neemt af en de aard van het werk verandert. Dit blijkt uit onderzoek van De Creatieve Coalitie en de Boekmanstichting onder meer dan zevenhonderd werkenden in de culturele en creatieve sector.
Zzp’ers onder druk
Van de respondenten geeft 18 procent aan dat het inkomen is teruggelopen, een vergelijkbaar aandeel merkt een afname van opdrachten. Daarnaast verwacht 65 procent dat de werkgelegenheid in hun beroep of sector de komende vijf jaar verder onder druk komt te staan. Het gaat onder meer om schrijvers, stemacteurs, illustratoren, vertalers, componisten, cameramensen en filmmakers.
Werknemers in loondienst staan positiever tegenover generatieve AI, dat zij vooral zien als hulpmiddel om efficiënter te werken. Zzp’ers ervaren daarentegen directe gevolgen voor hun inkomen en positie, wat bestaande ongelijkheden in de sector vergroot.
Van creatief naar uitvoerder
Het onderzoek toont ook aan dat zzp’ers vaker pas aan het einde van een project worden ingezet, om door AI gegenereerd werk te controleren of uit te werken. Opdrachtgevers gebruiken AI vooral voor conceptualisering en uitwerking, terwijl zzp’ers het materiaal moeten corrigeren. Creatieve professionals verliezen daarmee zeggenschap over het eindproduct en ervaren druk op hun creatieve rol. Vooral schrijvers, ontwerpers en componisten merken dit, vaak tegen een lager tarief dan voor hun oorspronkelijke werk.
Oproep tot ondersteuning
Een meerderheid van de respondenten ziet de noodzaak van aanvullende ondersteuning. 57 procent is voorstander van een transitiefonds voor werkenden in de sector, inclusief scholing, bijscholing en omscholing om de gevolgen van generatieve AI op te vangen. Volgens Thomas Drissen, directeur van De Creatieve Coalitie, moet de markt die profiteert van AI ook bijdragen aan de makers achter de technologie, om eerlijke innovatie mogelijk te maken.
Sectorbreed effect
In de culturele en creatieve sector werken ruim 300.000 mensen, het merendeel als zzp’er. Hoewel sommige respondenten de gevolgen van AI nog moeilijk kunnen overzien, ervaren zelfstandigen nu al een aanzienlijke impact op hun werk en inkomen.