Op 15 december 2025 heeft de Afdeling advisering van de Raad van State haar kritische advies gepubliceerd over het wetsvoorstel Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ). Hoewel de Raad het belang van bescherming tegen inkomensverlies voor zelfstandigen onderschrijft , concludeert zij dat het voorgestelde stelsel niet of nauwelijks uitvoerbaar is en de beoogde doelen slechts ten dele bereikt.
Het advies aan de regering is dan ook om het wetsvoorstel niet in te dienen bij de Tweede Kamer, tenzij het eerst fundamenteel wordt aangepast.
Complexiteit en uitvoeringsproblemen bij UWV en Belastingdienst
De Raad van State wijst erop dat de BAZ, die is vormgegeven als een apart verzekeringsstelsel naast de bestaande Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) voor werknemers , de complexiteit van de sociale zekerheid verder vergroot.
Dit leidt tot grote problemen voor de beoogde uitvoeringsinstanties, het UWV en de Belastingdienst, die momenteel al kampen met grote beperkingen.
- UWV-capaciteit: Het UWV kan de BAZ alleen uitvoeren als er voldoende capaciteit is voor sociaal-medische beoordelingen. Echter, binnen de huidige WIA zijn er al grote achterstanden in deze beoordelingen, die naar verwachting nog verder zullen toenemen. Dit maakt de uitvoerbaarheid van de BAZ onzeker.
- Belastingdienst-ICT: Voor de Belastingdienst is het wetsvoorstel onder voorwaarden pas uitvoerbaar vanaf 2030. Bovendien zal de BAZ dusdanig beslag leggen op de schaarse ICT-capaciteit dat andere noodzakelijke wijzigingen in de inkomstenbelasting jarenlang niet mogelijk zullen zijn.
De Raad adviseert om eerst de WIA sterk te vereenvoudigen om zo de uitvoeringsproblematiek en achterstanden bij het UWV op korte termijn aan te pakken.
Beperkte inkomenszekerheid en onvoldoende gelijk speelveld
Ondernemers die hoopten op een volledige dekking, moeten rekening houden met de beperkingen van de BAZ. De Raad constateert dat door de huidige vormgeving de doelen slechts deels worden bereikt.
De BAZ kenmerkt zich door twee belangrijke beperkingen:
- Lage Uitkering: De uitkering is maximaal gerelateerd aan het wettelijk minimumloon. Zelfstandigen met een hoger inkomen ervaren hierdoor een grote terugval.
- Lange Wachttijd: Er geldt een wachttijd van twee jaar (104 weken). Gedurende deze periode moet de zelfstandige zelf het financiële risico overbruggen, waardoor de druk op eigen middelen en andere algemene voorzieningen (zoals bijstand) groot blijft.
De combinatie van een lage uitkering en lange wachttijd betekent dat de BAZ slechts in beperkte mate bijdraagt aan een adequate inkomensvoorziening voor zelfstandigen.
Ook het doel om een gelijker speelveld tussen werknemers en zelfstandigen te creëren, wordt slechts gedeeltelijk bereikt. Zo vallen niet alle zelfstandigen onder de verplichte verzekering, waardoor verschillen en concurrentie op arbeidsvoorwaarden blijven bestaan.
Wat betekent dit voor ondernemers?
Het advies van de Raad van State heeft directe gevolgen voor de zekerheid en planning van zzp’ers:
- Uitstel van Zekerheid: De invoering van de verplichte verzekering, die oorspronkelijk voor 2030 was gepland , zal hoogstwaarschijnlijk worden uitgesteld, mogelijk voor onbepaalde tijd, totdat de WIA-problematiek is opgelost.
- Focus op Alternatieven: Zelfstandigen met een inkomen boven het minimumloon, die een adequatere inkomensbescherming wensen, moeten blijven vertrouwen op de private verzekeringsmarkt of andere eigen voorzieningen. De publieke BAZ zou, indien ingevoerd, slechts een minimumzekerheid bieden.
- Geen Gelijke Kansen (Nog): Het speelveld wordt nog niet gelijk getrokken. Onverzekerde zzp’ers zullen de komende tijd nog steeds lagere tarieven kunnen hanteren, omdat zij geen premies hoeven te betalen, wat ongewenste concurrentie in stand houdt.
De Raad van State adviseert de regering dringend om het hele voorstel opnieuw te bezien en een integrale, vereenvoudigde aanpak te kiezen voor zowel de WIA als de BAZ.