Prestigieuze CEO-prijzen leiden tot een toename van de vervuiling met ongeveer 14 procent in de jaren na het ontvangen van de award. Dit blijkt uit promotieonderzoek van Frederique Bouwman aan de Open Universiteit in Heerlen. Haar onderzoek toont aan dat de motivatie van CEO’s een cruciale rol speelt bij duurzaamheidsbeslissingen van bedrijven. Ze verdedigt haar proefschrift op 26 februari 2026.
Verschillende motivaties, verschillende uitkomsten
Het onderzoek van Bouwman laat zien dat duurzaamheidsbeslissingen worden gedreven door meerdere motivaties tegelijk. Financiële prikkels spelen een belangrijke rol, maar de vorm van beloning maakt het verschil. CEO’s die worden beloond met aandelen kiezen vaker voor symbolische duurzaamheidsmaatregelen die vooral door de financiële markt worden gewaardeerd. Krijgt de CEO daarentegen een cashbeloning die binnen de organisatie wordt vastgesteld, dan worden er meer langetermijninvesteringen gedaan die leiden tot daadwerkelijke milieuverbeteringen. Ook persoonlijke waarden blijken van belang. CEO’s met een sterke langetermijnoriëntatie kiezen vaker voor duurzaamheidsstrategieën die resulteren in meetbare uitkomsten. Het onderzoek bevestigt dat de persoonlijkheid en waarden van de topbestuurder direct doorwerken in de bedrijfsstrategie op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Moral self-licensing verklaart paradox
Het meest opvallende resultaat betreft de onbedoelde effecten van sociale erkenning. Prestigieuze CEO-prijzen, die vaak worden gezien als tekenen van uitstekend leiderschap, leiden tot een verhoging van vervuilingsniveaus met ongeveer 14 procent. Dit fenomeen wordt verklaard door de theorie van moral self-licensing, waarbij goed gedrag een positief moreel zelfbeeld ‘verdient’ dat vervolgens de drempel voor minder moreel gedrag verlaagt. Het is vergelijkbaar met het eten van een salade waarna je jezelf ’s avonds een zak chips ‘gunt’. De onderliggende motivatie voor dit gedrag lijkt financieel te zijn, aangezien de verbetering in financiële resultaten voortvloeit uit kostenbesparingen die gepaard gaan met meer vervuiling. Opvallend is dat dit effect bij vrouwelijke CEO’s aanzienlijk zwakker is, wat ook in lijn is met de moral self-licensing theorie omdat vrouwen over het algemeen een sterker moreel besef hebben.
Implicaties voor bestuurders en beleggers
De resultaten hebben belangrijke implicaties voor bestuurders, beleggers en toezichthouders. Het onderzoek toont aan dat het niet voldoende is om alleen naar de intenties of beloftes van bedrijven te kijken, maar dat de structuur van beloningen en de persoonlijke motivaties van CEO’s cruciaal zijn. Voor investeerders die waarde hechten aan ESG-criteria betekent dit dat zij kritischer moeten kijken naar hoe duurzaamheidsprestaties worden gemeten en beloond. Ook suggereert het onderzoek dat prestigieuze awards mogelijk gepaard zouden moeten gaan met extra monitoring van milieuprestaties.
Promotie aan Open Universiteit
Frederique Bouwman uit Buren verdedigt op donderdag 26 februari 2026 om 13.30 uur haar proefschrift ‘Beyond the Bottom Line: CEO Motivations for Corporate Social Responsibility’ aan de faculteit Managementwetenschappen van de Open Universiteit in Heerlen. Haar promotoren zijn prof. dr. Dennis Bams van Maastricht University en prof. dr. Bart Frijns van Auckland University of Technology. De promotie is live bij te wonen in Heerlen en online te volgen via ou.nl/live. Het onderzoek draagt bij aan een beter begrip van de complexe drijfveren achter duurzaamheidsbeslissingen in het bedrijfsleven.