Maatregelen die een bepaalde groep aan een woning moeten helpen, kunnen elders op de markt juist schade doen. Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB) in een nieuwe publicatie over woningmarktbeleid. Bij een gelijkblijvende woningvoorraad gaat steun voor de één ten koste van de ander.
Krappe markt, gevolgen voor anderen
De woningmarkt is krap. Steeds minder huishoudens kunnen een koopwoning betalen en in veel regio’s lopen de wachttijden voor een sociale huurwoning op. De overheid neemt daarom soms maatregelen om de toegang tot woningen voor bepaalde groepen te verbeteren. Zulke maatregelen kunnen de concurrentie om woningen vergroten, prijzen opdrijven of de bouw van nieuwe woningen afremmen.
Drie voorbeelden van woningmarktbeleid
Het CPB werkt het effect uit aan de hand van drie voorbeelden. Woningcorporaties wijzen grotere woningen gericht toe aan gezinnen. Grotere huishoudens krijgen daardoor meer woonruimte, terwijl alleenstaanden kleiner gaan wonen. Ook leennormen verdelen anders uit: koopstarters kunnen daardoor niet de woning kopen die ze eigenlijk willen.
Het derde voorbeeld zijn betaalbaarheidseisen bij nieuwbouw. Gemeenten kunnen eisen dat een deel van de nieuwe woningen betaalbaar blijft, bijvoorbeeld voor leraren, politieagenten en verpleegkundigen. Zo kunnen deze beroepsgroepen wonen in de stad waar ze werken. Tegelijkertijd maken zulke eisen woningbouwprojecten minder rendabel. Projecten gaan dan lastiger door en mogelijk zijn er subsidies nodig.
Beleid voor de hele woningmarkt beoordelen
Volgens het CPB kan woningmarktbeleid niet los worden gezien van de gevolgen voor andere groepen en andere delen van de markt. Maatregelen kunnen bovendien anders uitpakken dan bedoeld. Het planbureau pleit ervoor om de verschillende verdelingseffecten in samenhang te bekijken.
Als alternatief voor extra steun noemt het CPB het verminderen van bestaande voordelen voor andere groepen. Vrijwel alle huishoudens krijgen op een of andere manier ondersteuning, bijvoorbeeld via fiscale voordelen voor huiseigenaren of lage huren in de sociale huursector. Het gericht verminderen van zulke voordelen kan de woonkansen verbeteren van groepen die nu moeilijk toegang krijgen.
De publicatie Verdelingseffecten van woningmarktbeleid bevat geen nieuwe onderzoeksresultaten. Ze bouwt voort op eerder onderzoek van het CPB. Het planbureau bracht haar uit in aanloop naar de CPB Lecture van hoogleraar Stijn Van Nieuwerburgh van de Columbia Business School op 12 november 2026.
Kernfeiten
- Bij een gelijkblijvende woningvoorraad gaat steun voor de ene groep ten koste van een andere groep, stelt het CPB.
- Het CPB werkt het effect uit met drie voorbeelden: gerichte toewijzing van grotere corporatiewoningen aan gezinnen, leennormen en betaalbaarheidseisen bij nieuwbouw.
- Betaalbaarheidseisen bij nieuwbouw kunnen woningbouwprojecten minder rendabel maken, waardoor projecten lastiger doorgaan en mogelijk subsidies nodig zijn.
- Als alternatief voor extra steun noemt het CPB het verminderen van bestaande voordelen voor andere groepen, zoals fiscale voordelen voor huiseigenaren en lage huren in de sociale huursector.
- De publicatie Verdelingseffecten van woningmarktbeleid bevat geen nieuwe onderzoeksresultaten en verscheen in aanloop naar de CPB Lecture van 12 november 2026.
Veelgestelde vragen
Welke drie voorbeelden van woningmarktbeleid werkt het CPB uit?
Het CPB werkt drie voorbeelden uit: woningcorporaties die grotere woningen gericht aan gezinnen toewijzen, leennormen en betaalbaarheidseisen bij nieuwbouw. Bij het eerste voorbeeld gaan alleenstaanden kleiner wonen. Bij leennormen kunnen koopstarters niet de woning kopen die ze eigenlijk willen.
Welk alternatief voor extra steun aan een groep noemt het CPB?
Het CPB noemt het verminderen van bestaande voordelen voor andere groepen als alternatief voor extra steun aan een bepaalde groep. Het gaat bijvoorbeeld om fiscale voordelen voor huiseigenaren of lage huren in de sociale huursector. Het gericht verminderen van zulke voordelen kan de woonkansen verbeteren van groepen die nu moeilijk toegang krijgen.
Wanneer is de CPB Lecture van Stijn Van Nieuwerburgh?
De CPB Lecture van Stijn Van Nieuwerburgh was op 12 november 2026. Hij is hoogleraar aan de Columbia Business School. De publicatie Verdelingseffecten van woningmarktbeleid verscheen in aanloop naar deze lezing.