Woorden die iedereen in een regio kent, maar die buiten die regio soms moeilijk uit te leggen zijn. Het zijn juist die woorden en uitdrukkingen waar taalkundige Amarens Jonker naar op zoek is.
Jonker is oprichter van Untranslatable, een online project waarin bijzondere woorden, uitdrukkingen en taalvariaties uit de hele wereld worden verzameld en toegelicht. Het project richt zich niet alleen op officiële talen, maar juist ook op streektaal, dialecten, straattaal en andere vormen van taalgebruik die vaak buiten traditionele woordenboeken vallen.
Volgens Jonker vertellen deze woorden vaak meer over een gemeenschap dan standaardtaal.
“Wanneer mensen denken aan taal, denken ze vaak aan woordenboeken en grammatica. Maar veel van de interessantste woorden leven juist daarbuiten. Het zijn woorden die mensen thuis gebruiken, met vrienden delen of in hun regio vanzelfsprekend vinden, terwijl iemand van buitenaf ze misschien nog nooit heeft gehoord.”
Zelf groeide Jonker op met Nederlands en Fries, in een omgeving waar ook het Nedersaksisch een belangrijke rol speelde. Die achtergrond vormde de basis voor haar belangstelling voor regionale taalvariatie.
“Streektaal wordt soms gezien als minder belangrijk dan standaardtaal, terwijl het juist ontzettend veel zegt over de geschiedenis, cultuur en identiteit van een regio.”
Dat idee vormde uiteindelijk de aanleiding voor Untranslatable. Op het platform kunnen gebruikers zelf woorden en uitdrukkingen toevoegen en uitleggen hoe en waar ze worden gebruikt. Daarbij gaat het niet alleen om de letterlijke betekenis, maar ook om de context waarin woorden voorkomen en de culturele kennis die daarbij hoort.
Inmiddels bevat het project bijdragen uit meer dan honderd talen en taalvarianten. Toch blijft het uitgangspunt eenvoudig: mensen zijn vaak zelf de beste bron van informatie over hun eigen taalgebruik.
Daarom doet Jonker nu een oproep aan inwoners van Brabant om bijzondere woorden, uitdrukkingen, gezegden en dialectwoorden te delen. Dat mogen bekende woorden zijn, maar ook termen die vooral binnen families, buurten of lokale gemeenschappen worden gebruikt.
“Vaak denken mensen dat een woord niet bijzonder genoeg is om te delen, omdat ze het al hun hele leven horen. Maar juist die vanzelfsprekende woorden zijn vaak ontzettend interessant. Ze vertellen iets over een plek en over de mensen die er wonen.”
Met de oproep hoopt Jonker niet alleen nieuwe woorden te verzamelen, maar ook meer aandacht te creëren voor regionale taalvariatie en de verhalen die daarin verborgen zitten.
Meer informatie over het project is te vinden op Untranslatable.co.