De Nederlandse veehouderij zit opnieuw boven het toegestane fosfaatplafond. Uit de eerste kwartaalrapportage van het CBS blijkt dat de hoeveelheid fosfaat uit dierlijke mest is opgelopen tot 139 miljoen kilogram, 2,7 procent boven de Europese norm van 135 miljoen kilogram. De stikstofuitstoot bleef met 438 miljoen kilogram net onder de wettelijke grens. De uitkomsten komen op een moment waarop de landbouwsector al onder druk staat door strengere milieu- en stikstofregels.
Fosfaatplafond onder druk in Nederlandse veehouderij
Het Nederlandse landbouwsysteem ondervindt groeiende druk van Europese milieurichtlijnen. Het CBS rapporteert in het eerste kwartaal van 2026 dat de fosfaatexcretie (uitstoot) van de veestapel 139 miljoen kilogram bedraagt, terwijl het Europese plafond op 135 miljoen kilogram is vastgesteld. Dit betekent een overschrijding van 2,7 procent. De stikstofuitstoot bleef daarentegen net onder de grens van 440 miljoen kilogram. Deze kwartaalrapportages vormen de basis voor beleidsevaluatie en handhaving.
Voor veehouders en toeleveranciers in de landbouw betekent deze overschrijding dat de sector onder nauwere controle komt te staan. Bedrijven die nu inzetten op mestverwerking, hergebruik van dierlijke meststoffen of nutritie-optimalisatie kunnen zich positioneren als onderdeel van de oplossing en tegelijk toekomstige regelgeving en subsidies beter benutten.
Fosfaatexcretie veestapel Nederland boven Europees plafond
Het CBS stelt in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur na elk kwartaal een berekening op van de mestproductie. De organisatie baseert de cijfers op actuele dieraantallen uit het Identificatie en Registratiesysteem. Deze kwartaalrapportages vormen de basis voor een driemaandelijks ijkmoment.
De overschrijding van het fosfaatplafond heeft directe gevolgen voor Nederlandse veehouders. Echter is de onzekerheid in deze prognose groot, omdat veel cijfers nog voorlopig zijn. Daarnaast berusten de berekeningen voor een belangrijk deel op schattingen over ruwvoersamenstelling en krachtvoerverbruik.
Melkproductie per koe stijgt met 1,7 procent
Het aantal melkkoeien in Nederland daalde met 0,6 procent ten opzichte van het vorige kwartaal. Tegelijkertijd steeg de melkproductie per koe met 1,7 procent naar 9.525 kilogram per jaar. Deze hogere melkproductie draagt bij aan de toegenomen stikstofexcretie, samen met een hoger stikstofgehalte in het ruwvoer.
Bovendien nam het aantal vleesvee af met 1,0 procent. De rundveestapel telde op 1 april 2026 in totaal 3.574.000 dieren, verdeeld over melkvee en vleesvee. Voor varkens en pluimvee gebruikte het CBS cijfers uit eerdere tellingen, omdat actuele data nog niet beschikbaar waren.
Ruweiwitgehalte nog niet te bepalen
Het CBS kan nog geen zinvolle raming opstellen van het ruweiwitgehalte van het melkveevoerrantsoen in 2026. Volgens een convenant uit februari 2025 moeten zuivelpartijen het ruweiwitgehalte verlagen naar maximaal 158 gram per kilogram droge stof in 2026. De samenstelling van graskuil en snijmaïs uit de oogst van 2026 is nog niet bekend.
Desondanks gebruikt het CBS voorlopig vijfjaarsgemiddelden voor de voersamenstelling. In de volgende kwartaalrapportage zal voor het eerst een prognose worden opgenomen waarin de samenstelling van de voorjaarskuilen van 2026 is verwerkt. In het vierde kwartaal van 2025 bedroeg het ruweiwitgehalte 158 gram per kilogram droge stof.
Verlaagde productieplafonds sinds 2025
Vanwege de Europese derogatiebeschikking verlaagde Nederland de productieplafonds in 2025. Het stikstofplafond ging naar 440 miljoen kilogram en het fosfaatplafond naar 135 miljoen kilogram. Deze verlaging maakt deel uit van de Nederlandse inspanningen om de waterkwaliteit te beschermen tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen.
Tot slot publiceert het CBS eind juni 2026 de definitieve cijfers over de fosfaat- en stikstofexcretie van 2025. De definitieve cijfers over 2024 laten zien dat de totale veestapel 146,7 miljoen kilogram fosfaat en 448,9 miljoen kilogram stikstof uitstoot. Deze cijfers zijn gebaseerd op het aantal dieren in de Landbouwtelling op 1 april.
Kernfeiten
- Fosfaatexcretie veestapel bereikt 139 miljoen kilogram, 2,7 procent boven het Europese plafond van 135 miljoen kilogram
- Stikstofuitstoot blijft onder de grens van 440 miljoen kilogram met 438 miljoen kilogram
- CBS stelt op basis van actuele dieraantallen uit het Identificatie en Registratiesysteem maandelijks kwartaalrapportages op
Veelgestelde vragen
Wat betekent fosfaatoverschrijding voor mijn veehouderijbedrijf?
Een aanhoudende overschrijding kan leiden tot strengere regelgeving op nutriëntgebruik en mestafzet. Veehouders moeten anticiperen op mogelijke aanpassingen in voersamenstelling, mestverwerking of bedrijfsomvang. Nu investeren in efficiëntere voeding of mestverwerking biedt concurrentievoordeel.
Hoe beïnvloedt het fosfaatplafond toeleveranciers in de agrarische sector?
Bedrijven die voer, mestverwerking of nutriënt-optimalisatieoplosingen aanbieden, krijgen meer vraag van veehouders die hun fosfaatuitstoot willen reduceren. Dit opent kansen voor consultancy, technologie en speciale voerformuleringen.
Wat zijn de gevolgen van een voortdurende overschrijding voor regelgeving?
Aanhoudende overschrijdingen kunnen leiden tot strengere mestafzetregels, hogere afvoerkosten of verplichte krimp van veestapels. De sector moet waarschijnlijk met concrete maatregelen komen om binnen 2026 het plafond na te streven.
Welke acties zijn relevant voor ondernemers in en rond de veehouderij?
Veehouders kunnen nu inzetten op nutriëntefficientie en mestverwerking. Toeleveranciers kunnen contact opnemen met hogescholen en onderzoekscentra voor innovatieprojecten. Volg de eerstvolgende CBS-rapportage (Q2 2026) om trends vroegtijdig in te zien.