Het Centraal Planbureau (CPB) heeft in januari 2026 een omvangrijke studie gepubliceerd over de kosten en baten van investeringen in het Europese elektriciteitsnet richting 2050. De onderzoekers concluderen dat het uitbreiden van de grensoverschrijdende transportcapaciteit essentieel is om de Europese klimaatdoelen op een kostenefficiënte manier te halen. Door de toenemende elektrificatie van de industrie en het vervoer stijgt de vraag naar stroom fors, terwijl het aanbod van wind en zon geografisch ongelijk verdeeld is over Europa.
Voor ondernemers is de stabiliteit van energieprijzen een kritische factor voor de internationale concurrentiepositie. De studie laat zien dat een robuust Europees netwerk fungeert als een soort optie of verzekering. Wanneer de bouw van nieuwe kerncentrales vertraging oploopt of duurder uitvalt dan gehoopt, stelt een uitgebreid stroomnet landen in staat om snel te schakelen naar goedkope hernieuwbare bronnen elders in Europa. Dit voorkomt dat bedrijven geconfronteerd worden met extreme prijspieken door lokale tekorten.
Kernenergie als kantelpunt voor netwerkinvesteringen
De meest opvallende bevinding uit het onderzoek is dat de waarde van extra netcapaciteit zeer gevoelig is voor de toekomstige kosten en beschikbaarheid van kernenergie. Het CPB vergeleek drie archetypen voor het netwerk: een compact net, een referentienet en een extensief net. In scenario’s waar kernenergie goedkoop en ruim beschikbaar is, volstaat een minder uitgebreid netwerk omdat de stroomproductie dan vaker dicht bij de vraagcentra plaatsvindt.
Echter, als kernenergie maatschappelijk onwenselijk wordt of als de kosten verdubbelen, levert het extensieve netwerk enorme besparingen op. In dergelijke situaties kan een uitgebreid net jaarlijks tussen de 16 en 90 miljard euro besparen op de totale systeemkosten. Dit komt doordat goedkope windenergie uit de Noordzee en zonne-energie uit Zuid-Europa dan veel efficiënter naar de industriële regio’s in Noordwest-Europa getransporteerd kunnen worden.
Grote investeringen nu voorkomen hogere kosten later
De uitbreiding van het netwerk vraagt om forse investeringen vooraf. Het referentienetwerk vereist volgens het CPB een extra investering van 260 miljard euro bovenop de bestaande plannen tot 2030. Hoewel dit aanzienlijke bedragen zijn, waarschuwen de onderzoekers dat wachten met investeren risicovol is. De lange doorlooptijden van grote infrastructuurprojecten betekenen dat beleidsmakers nu beslissingen moeten nemen om in 2050 over een flexibel systeem te beschikken.
Voor de zakelijke sector betekent een geïntegreerd Europees netwerk niet alleen lagere kosten in bepaalde scenario’s, maar ook een grotere leveringszekerheid. Het netwerk maakt het mogelijk om lokale variaties in de opwekking van zonne- en windenergie op te vangen over het hele continent. Dit vermindert de afhankelijkheid van fossiele back-up centrales en draagt direct bij aan de verduurzaming van de bedrijfsvoering zonder dat de betrouwbaarheid van de stroomvoorziening in het geding komt.