Den Haag – Koopwoning bereikbaarheid is dramatisch verslechterd voor Nederlandse huishoudens. Het Centraal Planbureau (CPB) publiceert de eerste editie van de Toegankelijkheidsmonitor Koopwoningmarkt en toont dat huishoudens met een doorsnee inkomen gemiddeld €100.000 tekort komen voor een doorsnee koopwoning. Tien jaar geleden kon dit inkomen nog wel een hypotheek krijgen voor de doorsnee woning.
CPB-monitor toont dramatische daling woningbereikbaarheid
Het Centraal Planbureau publiceerde zijn eerste Toegankelijkheidsmonitor Koopwoningmarkt op verzoek van de ministeries van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en Financiën. De monitor meet hoe veel procent van de koopwoningen bereikbaar is voor huishoudens met gemiddeld inkomen. Tegelijk werkt Den Haag aan beleid ter aanpak van leegstand en bereidt grootschalige woningbouw voor, waaronder 11.000 nieuwe woningen in Laakhavens. Voor ondernemers in diensten, bouw en detailhandel heeft de daling van bereikbaarheid directe gevolgen: werknemers hebben moeite passend woonruimte te vinden in werklocaties, wat werving en retentie bemoeilijkt. De aantrekkingskracht van Den Haag als bedrijfslocatie hangt deels af van woningbeschikbaarheid. Ondernemers kunnen anticiperen op toekomstige bouwprojecten en flexibiliteitsopstellingen in personeelsbeleid.
Koopwoning bereikbaarheid keldert naar 21 procent
Het CPB ontwikkelde deze monitor op verzoek van de ministeries van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en Financiën. Volgens het onderzoek daalde het aandeel bereikbare koopwoningen voor een doorsnee huishouden van 61 procent in 2015 naar 21 procent in 2024. In de vier grote steden bleef zelfs nog maar 18 procent van de koopwoningen betaalbaar voor een doorsnee huishouden. Inmiddels heeft een huishouden bijna twee keer modaal inkomen nodig om de doorsnee koopwoning te kunnen financieren.
Huizenprijzen stijgen veel harder dan inkomens
De afgelopen tien jaar stegen huizenprijzen veel sneller dan inkomens en maximale hypotheken. Daardoor ontstond een grote kloof tussen koopprijzen en leencapaciteit van huishoudens. Het verschil tussen de koopprijs en de maximale hypotheek verdubbelde sinds 2015 en bedraagt in 2024 gemiddeld €100.000. Dit wijst op een groter beroep op spaargeld, overwaarde of financiële steun van familie.
Vermogen wordt steeds belangrijker
Steeds vaker kopen huishoudens een woning waarvan de prijs hun leencapaciteit overstijgt. Vooral jonge huishoudens hebben weinig financiële buffer: bijna de helft van de 27- tot 34-jarigen heeft minder dan €10.000 spaargeld. In regio’s waar de koopwoningmarkt het minst toegankelijk is, blijken kopers steeds vaker vermogende ouders te hebben. Daarnaast speelt vermogen een doorslaggevende rol bij het succesvol kopen van een woning.
CPB adviseert uitbreiding woningaanbod
Het CPB waarschuwt dat het versoepelen van leennormen grote nadelen heeft, zoals hogere huizenprijzen en risico’s voor financiële stabiliteit. Volgens het planbureau lost dit het toegankelijkheidsprobleem niet op. Het CPB adviseert vooral beleid dat het woningaanbod vergroot en fiscale voordelen voor de eigen woning afbouwt. Meer bouwen en beter benutten van de bestaande voorraad, zoals woningsplitsing, vergroot het aanbod en verbetert de toegankelijkheid. Tegelijkertijd drijven fiscale voordelen zoals hypotheekrenteaftrek en een laag eigenwoningforfait de prijzen op. Volgens het CPB zou afbouw van deze voordelen de vraag naar woonruimte kunnen verminderen. Dit zou bijdragen aan een meer toegankelijke koopwoningmarkt voor Nederlandse huishoudens. Het volledige onderzoek staat op de website van het CPB.
Kernfeiten
- Bereikbare koopwoningen daalden van 61% in 2015 naar 21% in 2024
- Doorsnee huishouden komt €100.000 tekort voor een gemiddelde koopwoning
- In de vier grote steden bedraagt bereikbaarheid nog slechts 18%
- Den Haag plant 11.000 nieuwe woningen in Laakhavens
Veelgestelde vragen
Hoe beïnvloedt woningbereikbaarheid mijn personeelswerving?
Met slechts 21% bereikbare koopwoningen voor gemiddeld verdienende werknemers, krijgen bedrijven in regio’s met hoge huizenprijzen moeilijker talent aangetrokken. Dit kan een argument zijn voor flexibele werkarrangementen of medewerkersfaciliteiten. Den Haag’s woonbouwplannen kunnen op termijn soelaas bieden.
Wat betekent dit voor investeringen in vastgoed en bedrijfslocaties?
Een lage woningbereikbaarheid kan bedrijfslocaties minder aantrekkelijk maken. Echter, Den Haag investeert in uitbreiding (Laakhavens, Aegon-kantoor) en voert als eerste gemeente leegstandsbelasting in, wat kan leiden tot betere beschikbaarheid van werkruimte en mogelijkheden voor bedrijfsopstartters.