Hogere energie- en brandstofprijzen als gevolg van de Iranoorlog raken Nederlandse huishoudens verschillend hard. Het Centraal Planbureau concludeert dat de meeste gezinnen beperkte inkomenseffecten ondervinden, maar dat vooral lagere inkomens tot modaal met een hoog gasverbruik kwetsbaar zijn. De extra uitgaven kunnen voor deze groep oplopen tot zes procent van het besteedbaar inkomen.
Energieprijzen treffen lagere inkomens het hardst
Het Centraal Planbureau analyseerde hoe de stijgende energie- en brandstofprijzen als gevolg van de Iranoorlog Nederlandse huishoudens verschillend raken. Hoewel een doorsnee huishouden minder dan één procent van het besteedbaar inkomen verliest, zijn lagere inkomens tot modaal met een hoog gasverbruik aanzienlijk kwetsbaarder. Voor deze groep kunnen de extra uitgaven oplopen tot zes procent van het besteedbaar inkomen, een substantieel verlies dat rechtstreeks de koopkracht aantast.
Voor ondernemers in sectoren die afhankelijk zijn van lage-inkomensgroepen, detailhandel, voeding, diensten, betekent dit een risico op verminderde consumptie en betalingsproblemen. Bedrijven die diensten leveren aan huishoudens moeten rekening houden met een tweedeling: rijkere klanten voelen vooral brandstofprijzen, terwijl armere huishoudens door energierekeningen worden getroffen. Dit kan leiden tot selectieve vraaguitval en hogere wanbetaling in bepaalde klantsegmenten.
Doorsnee huishouden verliest minder dan één procent inkomen
Het CPB analyseerde hoe hogere energie- en brandstofprijzen doorwerken in de besteedbare inkomens van Nederlandse huishoudens. Daarbij gebruikte het planbureau twee scenario’s voor de prijsontwikkelingen. Volgens de huidige marktverwachtingen verliest een doorsnee huishouden minder dan één procent van zijn besteedbaar inkomen in 2026 en 2027. Blijven de prijzen langer hoog, dan loopt dit op tot ongeveer één procent in 2026 en twee procent in 2027. Deze effecten blijven daarmee onder het niveau van de energiecrisis in 2022.
Achter deze gemiddelden gaan echter grote verschillen schuil. Vooral lagere inkomens tot modaal met een hoog energieverbruik of veel autokilometers krijgen te maken met substantiële inkomenseffecten. Voor deze groep kunnen de extra kosten oplopen tot zes procent van het besteedbaar inkomen. De studie richtte zich op directe inkomenseffecten bij gelijkblijvend verbruik. Gedragsveranderingen, loonontwikkeling en prijsstijgingen van andere goederen en diensten bleven buiten beschouwing.
Gasprijzen wegen zwaarder in 2027
In 2026 worden de gevolgen voor huishoudens vooral bepaald door hogere brandstofprijzen. Daarnaast komt in 2027 een steeds groter effect van de gestegen gasprijzen bovenop. Dit komt doordat richting de komende winter steeds meer huishoudens worden geconfronteerd met hogere gastarieven door hun aflopende energiecontracten. Voor lage inkomens kunnen de extra gasuitgaven zwaar doorwegen, omdat energiekosten een relatief groot deel van hun besteedbaar inkomen vormen.
De grootste risico’s liggen bij huishoudens met een lager inkomen tot modaal in relatief grote, oudere woningen met een hoog gasverbruik. Tegelijkertijd blijkt uit de analyse dat huishoudens met een warmtepomp of elektrische auto minder hard worden geraakt door stijgende energie- en brandstofprijzen. Het CPB onderzocht ook in hoeverre huishoudens die al beschikken over duurzame technologieën tegen deze prijsstijgingen worden beschermd.
Gerichte steun effectiever dan generieke compensatie
De resultaten wijzen erop dat gericht beleid effectiever is dan generieke compensatiemaatregelen. De grootste problemen ontstaan vooral bij lagere inkomens door hogere energiekosten en minder door brandstofprijzen. Ondersteuning in het energiedomein ligt daarom het meest voor de hand, aldus het planbureau. Op de langere termijn maakt verdere verduurzaming van woningen en voertuigen huishoudens structureel minder kwetsbaar voor toekomstige prijsschokken.
Bovendien wordt deze bescherming sterker als duurzame technologieën toegankelijker worden voor lage inkomens. De volledige analyse is te lezen op de website van het Centraal Planbureau.
Kernfeiten
- Doorsnee huishouden verliest minder dan één procent van het besteedbaar inkomen door hogere energie- en brandstofprijzen
- Lagere inkomens tot modaal met hoog gasverbruik kunnen extra uitgaven van tot zes procent van het besteedbaar inkomen ondervinden
- De prijsstijgingen zijn het gevolg van de Iranoorlog en raken Nederlandse huishoudens verschillend hard afhankelijk van inkomensgroep
Veelgestelde vragen
Hoe beïnvloeden stijgende gasprijzen de koopkracht van mijn klanten?
Voor lagere inkomens tot modaal kunnen extra energiekosten tot zes procent van het besteedbaar inkomen bedragen, een aanzienlijke last die direct consumptie en betalingsvermogen aantast. Dit kan betekenen dat klanten minder uitgeven aan uw producten of diensten, of betalingen uitstellen.
Welke ondernemers worden het meest geraakt door deze energiecrisis?
Bedrijven in detailhandel, voeding en diensten die afhankelijk zijn van lage-inkomensgroepen lopen risico op verminderde vraag. Ook ondernemers die zelf hoge energiekosten hebben, voelen dubbele druk: stijgende bedrijfskosten én dalende klantenkoop.
Wat zijn de gevolgen voor mijn bedrijf als klanten minder kunnen besteden?
Verminderde consumptie, hogere wanbetaling en selectieve vraaguitval in bepaalde klantsegmenten. Het CPB waarschuwt dat vooral gezinnen met hoog gasverbruik kwetsbaar zijn, wat kan betekenen dat uw omzet in deze groepen daalt.
Hoe kan ik mijn bedrijf beschermen tegen deze koopkrachtdaling?
Monitor uw klantenportfolio op inkomensgroepen en pas uw betalingsvoorwaarden aan. Overweeg flexibele betaalschema’s voor kwetsbare klanten en focus op kostenefficiëntie in uw eigen bedrijfsvoering om marges te behouden.