Nederland stevent af op een aanzienlijke financiële tegenvaller door het niet behalen van de Europese afspraken voor hernieuwbare energie en energiebesparing. Uit recent onderzoek van onderzoeksbureau Ecorys blijkt dat de kosten voor het compenseren van deze tekorten kunnen oplopen tot 2,6 miljard euro. Deze kosten ontstaan doordat Nederland verplicht is om tekorten af te kopen bij andere EU-landen die hun eigen doelen ruimschoots hebben overtroffen. Deze zogenoemde statistische overdracht is noodzakelijk om aan de Europese richtlijnen te voldoen die zijn opgesteld om de afhankelijkheid van buitenlandse energiebronnen te verkleinen.
Fors gat tussen huidige prognose en Europese eisen
De huidige analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving laten zien dat het huidige beleid onvoldoende is om de doelstellingen voor 2030 te halen. Waar Europa van Nederland verlangt dat 39 procent van de gebruikte energie uit hernieuwbare bronnen komt, blijft de huidige raming steken op 32 procent. Voor de periode tussen 2030 en 2034 loopt het cumulatieve tekort hierdoor flink op. Vanwege de verwachte schaarste aan landen die hun overschotten willen verkopen, is de verwachting dat de prijs voor deze afkoop aan de bovenkant van de geschatte bandbreedte van 1,1 tot 2,6 miljard euro zal uitkomen.
Het is niet voor het eerst dat Nederland een dergelijke prijs moet betalen voor een tekort aan duurzame energie. In 2020 lukte het eveneens niet om de destijds vereiste 14 procent hernieuwbare energie te realiseren. Dat leidde destijds tot een betaling van 200 miljoen euro aan het buitenland. De huidige opgave is echter vele malen groter, waardoor ook de financiële risico’s voor de BV Nederland exponentieel zijn toegenomen. Dit legt een grote druk op de rijksbegroting en de economische stabiliteit op de lange termijn.
Juridische risico’s bij uitblijven energiebesparing
Naast de opwekking van schone energie vormt ook energiebesparing een groot knelpunt in de rapportage. Het Europese doel is vastgesteld op 26,4 procent besparing, maar Nederland komt momenteel niet verder dan 21,5 procent. In tegenstelling tot de opwekking van energie bestaat er voor energiebesparing geen mogelijkheid om tekorten financieel af te kopen bij andere lidstaten. Dit betekent dat Nederland bij het mislopen van deze doelen direct te maken krijgt met juridische stappen vanuit Brussel.
Dergelijke juridische procedures kunnen leiden tot zeer hoge dwangsommen en boetes die de financiële schade nog verder vergroten. Bovendien zorgt het niet behalen van de besparingsdoelen voor een gemiste kans op lagere energierekeningen voor zowel huishoudens als bedrijven. Het totale tekort aan energiebesparing en duurzame opwekking wordt voor de periode tot 2035 geschat op 766 Petajoule. Voor ondernemers betekent dit een minder efficiënte economie en een grotere kwetsbaarheid voor prijsschommelingen op de internationale energiemarkt.
Investeren in de eigen economie als alternatief
De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie benadrukt dat de dreigende miljarden euro’s beter besteed kunnen worden aan investeringen in eigen land. In plaats van kapitaal over te maken naar andere EU-lidstaten, kan dit geld worden gebruikt voor het isoleren van woningen, het ondersteunen van bedrijfsverduurzaming en het versnellen van projecten voor zon, wind en aardwarmte. Dit versterkt niet alleen de energie-onafhankelijkheid van Nederland, maar stimuleert ook de lokale werkgelegenheid en innovatie binnen de duurzame sector.
Om het tij te keren, is volgens experts een versnelling van procedures voor grote energieprojecten noodzakelijk. Ook het voortzetten en verruimen van bestaande subsidieregelingen, zoals de SDE++ en de ISDE, wordt gezien als een cruciale stap om de doelen alsnog binnen bereik te brengen. Door nu te kiezen voor investeringen in de nationale energie-infrastructuur, kan Nederland voorkomen dat er miljarden euro’s wegvloeien naar het buitenland zonder dat daar een directe verbetering van de eigen leefomgeving tegenover staat.