Veel organisaties zetten AI in, maar vaak strandt dit bij experimenten en levert het nog weinig resultaat op. Dat blijkt uit de zesde editie van de Data & AI Monitor 2025/26 van Xebia. Bijna de helft van de organisaties gebruikt generatieve AI-assistenten, maar minder dan 40% ervaart hier echte waarde van. Slechts een derde benut AI volledig.
Basisproblemen: datastrategie en cultuur
Het onderzoek, uitgevoerd door Xebia en Data Expo onder ruim 500 professionals in Europa en de VS, laat zien dat vertrouwen en fundamenten ontbreken. Minder dan de helft van de organisaties heeft een duidelijke datastrategie. 51% kampt met slechte datakwaliteit en 47% mist een datagedreven cultuur. Zonder sterke basis blijven experimenten beperkt en ontbreekt vaak budget voor serieuze toepassingen.
Sectorverschillen: diensten voorop, zorg en industrie achterop
De volwassenheid van AI verschilt per sector. Zakelijke dienstverleners scoren hoog: 70% heeft duidelijke plannen en haalt daadwerkelijk waarde uit AI. Consultancybedrijven profiteren vooral doordat zij digital-native zijn en AI direct toepassen in klantprojecten. De maakindustrie en zorg lopen achter door verouderde systemen, strenge regelgeving en versnipperde data.
Afhankelijkheid van Amerikaanse cloudplatforms
Nederlandse bedrijven draaien grotendeels op Amerikaanse clouds: Microsoft Azure (47%), AWS (24%) en Google Cloud (20%). Driekwart van de bedrijven voelt zich sterk afhankelijk van deze techgiganten. Vooral in gereguleerde sectoren groeit de roep om digitale soevereiniteit en een krachtiger Europees front.
Impact AI-agents op werkgelegenheid
Bijna de helft (45%) verwacht dat AI-agents banen verminderen, vooral in industrie en zorg. Dienstverleners zien AI juist meer als hulpmiddel waarbij menselijke expertise cruciaal blijft. Opvallend is dat slechts 18% van de bedrijven Responsible AI als prioriteit noemt, terwijl de meeste organisaties AI vooral inzetten in kernprocessen (40%). Sjoerd Pieksma, Data & AI Strategy bij Xebia: “AI-agenten en assistenten versnellen adoptie, maar leggen tegelijk elke zwakte in het datafundament bloot. Zonder strategie, governance en hoogwaardige data doen deze tools meer kwaad dan goed.”