Nederlandse supermarkten falen bij eerlijke betaling van boeren en arbeiders in hun internationale toeleveringsketens, blijkt uit nieuw onderzoek van Oxfam Novib. Alle zes grote ketens, van Lidl tot Dirk, scoren onvoldoende op mensenrechtenbeleid. Supermarkten kennen wel de risico’s op misstanden zoals kinderarbeid en onderbetaling, maar ondernemen te weinig actie.
Supermarkten onder druk: onderzoek naar eerlijke handelspraktijken
De Superlijst Sociaal 2026 van Questionmark, Oxfam Novib en Solidaridad toont aan dat Nederlandse supermarkten structureel tekort schieten in hun mensenrechtenbeleid. Onderbetaling van boeren en arbeiders in internationale toeleveringsketens blijft een kernoorzaak van armoede en kinderarbeid. Onderzoeken tonen ook aan dat Nederlandse supermarkten vrijwel niet scoren op gendergelijkheid in hun aanvoerketens, ondanks bekendheid met de risico’s.
Voor ondernemers in de detailhandel en toeleveringsketens betekent dit toenemende maatschappelijke en regelgeving-gerelateerde druk. Supermarkten zullen naar verwachting steeds strenger gaan controleren op mensenrechten-compliance bij leveranciers, waardoor transparantie en documentatie van eerlijke arbeidspraktijken essentieel worden. Bedrijven die nu al vrijwillig investeren in fair-trade certificering en mensenrechtenbeleid positioneren zich toekomstbestendig.
Onderbetaling blijft structureel probleem voor supermarkten
Denktank Questionmark presenteerde samen met Oxfam Novib en Solidaridad de Superlijst Sociaal 2026. Het onderzoek vergelijkt zes Nederlandse supermarkten op transparantie en mensenrechten. Onderbetaling vormt volgens de onderzoekers een kernoorzaak van misstanden in de toeleveringsketens. Deze onderbetaling leidt tot armoede, kinderarbeid en dwangarbeid bij producenten wereldwijd.
Lidl voert wederom de ranglijst aan door risicoketens in kaart te brengen en concrete actieplannen te ontwikkelen. Dirk sluit de lijst als hekkensluiter. Volgens Gustaaf Haan van Questionmark hebben supermarkten medeverantwoordelijkheid voor mensenrechten bij alle producten in hun schappen. “Zolang dat niet gebeurt, houden ze oneerlijke handel in stand. Niet willens maar wel wetens”, aldus Haan.
Vooruitgang bij cacao en bananen, andere sectoren blijven achter
Supermarkten boeken wel vooruitgang bij specifieke producten. Albert Heijn, Dirk, Jumbo en Plus beloven een leefbaar inkomen voor cacaoboeren bij al hun huismerkproducten. Lidl doet deze toezegging alleen voor chocoladerepen in bepaalde landen. Aldi heeft nog geen enkele belofte gedaan voor cacaoboeren.
Daarnaast nemen alle zes supermarkten actie voor leefbare lonen op bananenplantages. Echter ontbreekt een brede aanpak voor andere risicoproducten. Heske Verburg van Solidaridad roept op tot uitbreiding: “Bij cacao en bananen zien we dat het kan. Nu is het zaak dit te verbreden naar alle risico-ketens. Begin bijvoorbeeld met koffie.”
Vrouwenrechten blijven zwak punt voor supermarktketens
Vrouwenrechten vormen een zwak punt voor alle onderzochte supermarkten. Geen enkele keten pakt de loonkloof in toeleveringsketens aan, ondanks erkenning dat vrouwen aanzienlijk minder verdienen. Alleen Lidl heeft concrete actieplannen om geweld tegen vrouwen te voorkomen en de loonkloof te dichten.
Eline Achterberg van Oxfam Novib noemt onderbetaling een verdienmodel: “Supermarkten stellen hun winst boven alles. Daar betalen boeren en arbeiders, vooral vrouwen, de rekening voor.” Volgens Achterberg hebben supermarkten de macht om verandering te bewerkstelligen. Het onderzoek baseert zich op publiek beschikbaar mensenrechtenbeleid van september tot oktober 2025.
Kernfeiten
- Alle zes grote Nederlandse supermarkten scoren onvoldoende op mensenrechtenbeleid volgens de Superlijst Sociaal 2026
- Bijna alle grote Nederlandse supermarkten scoren nul op gendergelijkheid in hun toeleveringsketens
- Onderbetaling is aangemerkt als kernoorzaak van armoede, kinderarbeid en misstanden in internationale toeleveringsketens
Veelgestelde vragen
Wat betekent dit onderzoek voor mijn leveranciersrelatie met supermarkten?
Supermarkten zullen naar verwachting strenger gaan controleren op mensenrechten en fair-trade praktijken. Als toeleverancier is het verstandig nu al te inventariseren waar uw arbeidsomstandigheden en betalingsstructuren staan, en eventueel certificeringen als Fairtrade of SA8000 in te voeren.
Hoe beïnvloedt eerlijke betaling van arbeiders de kostprijs in de retail?
Eerlijke lonen en mensenrechten-compliance verhogen productiekosten, wat uiteindelijk in de consumentenprijs doorwerkt. Retailers moeten kiezen tussen marge-afname of prijsverhogingen—veel consumenten verwachten echter duurzamere producten tegen gelijke prijzen.
Wat zijn de gevolgen als ik als bedrijf niet aan mensenrechten-eisen voldoe?
Supermarkten kunnen leveranciers uit hun assortiment verwijderen of stricter auditeer-eisen stellen. Daarnaast groeit publieke en mediadruk op bedrijven die misstanden in hun keten niet aanpakken, wat reputatieschade kan veroorzaken.
Welke stappen kan ik als ondernemer nemen om mensenrechten-compliant te worden?
Start met een audit van uw toeleveringsketen, zorg voor transparante communicatie met supermarkten over uw beleid, en overweeg internationale certificeringen. Oxfam Novib en Solidaridad bieden ook adviesdiensten voor bedrijven die hun mensenrechtenbeleid willen versterken.