Het Centraal Planbureau (CPB) publiceerde in januari 2026 een uitgebreide stresstest naar de financiële schokbestendigheid van Nederlandse huishoudens. Uit dit onderzoek blijkt dat zelfstandig ondernemers aanzienlijk kwetsbaarder zijn voor een inkomensdaling door arbeidsongeschiktheid dan werknemers in loondienst. Terwijl werknemers vaak terugvallen op een vangnet van loondoorbetaling en sociale verzekeringen, zijn ondernemers vaker afhankelijk van hun eigen financiële reserves. De studie werpt een kritisch licht op de weerbaarheid van de groeiende groep zzp’ers en ondernemers in Nederland.
In de huidige situatie beschikt 93 procent van alle werkende huishoudens over voldoende middelen om hun vaste lasten minstens twee jaar te betalen als er geen sprake is van een schok. Dit beeld verandert echter drastisch zodra de hoofdkostwinner niet meer kan werken. Bij werknemers kan 91 procent een periode van arbeidsongeschiktheid twee jaar lang financieel overbruggen. Voor zelfstandigen zonder verzekering ligt dit percentage aanzienlijk lager op 70 procent.
Impact van een verplichte verzekering
De stresstest simuleerde ook de gevolgen van een mogelijke verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) voor ondernemers. Bij een publieke verzekering met een wachttijd van één jaar stijgt het aandeel zelfstandigen dat de kosten twee jaar lang kan dragen naar 75 procent. Dit onderstreept dat een collectieve regeling de financiële rust onder ondernemers kan vergroten. Desondanks blijft een aanzienlijke groep van ruim 15 procent van de ondernemers kwetsbaar. Zij kunnen hun noodzakelijke uitgaven na een inkomensschok slechts enkele maanden blijven betalen voordat hun reserves zijn uitgeput.
Werknemers zijn in de regel beter beschermd door het huidige stelsel van inkomensbescherming. Zij profiteren van wettelijke loondoorbetaling bij ziekte en hebben bij werkloosheid recht op een WW-uitkering. Zelfstandigen hebben bij arbeidsongeschiktheid daarentegen vaak alleen recht op bijstandsvoorzieningen, zoals het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz), wat meestal gepaard gaat met een vermogenstoets.
Kwetsbare groepen binnen de beroepsbevolking
Naast de status van zelfstandige spelen ook andere factoren een rol bij de financiële weerbaarheid. Het CPB signaleert dat vooral jongeren, huurders en alleenverdieners een verhoogd risico lopen. Deze groepen hebben over het algemeen lagere inkomens en kleinere vermogensbuffers. Bovendien besteden zij een relatief groot deel van hun inkomen aan vaste lasten zoals huur en energie. Omdat jongeren ook minder rechten hebben opgebouwd binnen de WW en de WIA, raken hun financiële reserves sneller uitgeput na een schok.
Voor ondernemers is het cruciaal om de eigen bufferpositie kritisch tegen het licht te houden. Het onderzoek toont aan dat vermogen buiten de eigen woning een sleutelrol speelt bij het opvangen van tegenvallers. Nu de discussie over een verplichte AOV voortduurt, biedt dit rapport belangrijke data voor ondernemers om hun persoonlijke risico’s af te wegen tegen de kosten van private of publieke verzekeringsoplossingen