Heerlen – Kleinschalige boeren leerprocessen klimaatverandering staan centraal in nieuw promotieonderzoek aan de Open Universiteit. Morgane Batkai verdedigt op 9 april haar proefschrift over transformatief sociaal leren in de landbouw. Haar onderzoek wijst uit dat diversiteit, wederkerigheid, vertrouwen en experimenteren essentieel zijn voor succesvolle verandering. Het onderzoek biedt nieuwe inzichten voor het ondersteunen van boeren bij de omslag naar duurzame landbouwpraktijken.
Duurzame landbouw vraagt om leren en samenwerking
De Open Universiteit onderzoekt hoe kleinschalige boeren zich aanpassen aan klimaatverandering door gezamenlijk te leren. Het onderzoek van Morgane Batkai toont aan dat diversiteit, wederkerigheid, vertrouwen en experimenteren essentieel zijn voor succesvolle transformatie naar duurzame praktijken. Dit sluit aan bij bredere duurzaamheidstrends in Heerlen, waar ook andere initiatieven gericht zijn op verduurzaming van woningen en mobiliteit.
Voor ondernemers in landbouw en groen ondernemen biedt dit onderzoek handvatten voor het opzetten van samenwerkingsnetwerken. Bedrijven die willen investeren in klimaatadaptatie kunnen leren van het model van transformatief sociaal leren: door kennis te delen, experimenten uit te voeren en elkaar te vertrouwen ontstaan duurzame veranderingen. De inzichten zijn relevant voor elke ondernemer die zich voorbereidt op verduurzaming van bedrijfsprocessen.
Kleinschalige boeren leerprocessen cruciaal voor klimaatadaptatie
Kleinschalige boeren produceren wereldwijd een groot deel van het voedsel en zorgen voor voedselzekerheid in veel huishoudens. Tegelijkertijd behoren zij tot de meest kwetsbare groepen voor klimaatverandering. Daarnaast draagt de landbouwsector zelf bij aan het klimaatprobleem, waardoor boeren een dubbele rol vervullen. Het onderzoek van Batkai richt zich op de vraag hoe deze boeren effectief kunnen leren en zich kunnen aanpassen aan complexe uitdagingen.
Drievoudig leerraamwerk voor transformatie
Het onderzoek introduceert een raamwerk met drie overlappende leertypen voor de landbouwsector. Instrumenteel leren behelst praktische vaardigheden en concrete kennis die boeren direct kunnen toepassen. Communicatief leren draait om het ontwikkelen van gedeeld begrip tussen verschillende partijen. Emotioneel leren richt zich op waarden, motivaties en perspectief van de boeren zelf.
Volgens Batkai kunnen deze leerprocessen leiden tot actie op individueel, interpersoonlijk en collectief niveau. Het raamwerk dient als leidraad voor onderzoekers en praktijkprofessionals die inclusieve en contextspecifieke leerprocessen willen ontwerpen. Daardoor kunnen zij transformatie op lange termijn beter ondersteunen in landbouwgemeenschappen wereldwijd.
Praktijkvoorbeeld uit Uruguay toont mogelijkheden en beperkingen
Een casestudy in Uruguay demonstreert de werking van het leerraamwerk in de praktijk. In een participatief project werkten boeren, onderzoekers en landbouwtechnici samen aan de introductie van nieuwe bodembewerkingstechnieken. Daarnaast organiseerden zij gezamenlijke workshops voor kennisuitwisseling en reflectie. Deelnemers leerden niet alleen nieuwe technieken, maar ontwikkelden ook gedeeld begrip en wisselden ervaringen uit.
Het project resulteerde in tastbare veranderingen bij de betrokken boeren en onderzoekers. Zo experimenteerden boeren met nieuwe praktijken en deelden onderzoekers hun kennis anders dan voorheen. Echter bracht het project ook structurele belemmeringen aan het licht, zoals beperkte financiële middelen die de voortgang vertraagden. Dit illustreert dat transformatief sociaal leren potentie heeft, maar voortdurende ondersteuning vereist voor duurzaam succes.
Proefschrift verdediging in april
Morgane Batkai verdedigt haar proefschrift ‘Transformative Social Learning: A Mixed Methods Approach’ op donderdag 9 april 2026 om 16.00 uur. De verdediging vindt plaats aan de faculteit Milieuwetenschappen van de Open Universiteit in Heerlen. Daarnaast kunnen geïnteresseerden de verdediging online volgen via ou.nl/live.
De promotoren zijn prof. dr. ir. Jetse Stoorvogel, dr. ir. Jean Hugé en dr. Wim Lambrechts van de Open Universiteit. Batkai is parttime schrijver bij The Foodscapes Collective en werkt als vrijwilliger voor het Peace Corps in Nepal. Zij behaalde eerder haar master in Voedselpolitiek en bachelor in Cultuurstudies.
Kernfeiten
- Morgane Batkai verdedigt op 9 april haar proefschrift aan de Open Universiteit
- Vier kernfactoren voor succesvolle verandering: diversiteit, wederkerigheid, vertrouwen en experimenteren
- Kleinschalige boeren behoren tot de meest kwetsbare groepen voor klimaatverandering wereldwijd
Veelgestelde vragen
Wat betekent transformatief sociaal leren voor mijn landbouwbedrijf?
Het gaat erom gezamenlijk met andere boeren kennis en ervaringen uit te wisselen en te experimenteren met nieuwe duurzame methodes. Dit verhoogt de kans op succesvolle omslag naar duurzamere praktijken en reduceert individueel risico van experimenten.
Hoe kan ik als boer aansluiting vinden bij leernetwerken?
Het onderzoek wijst uit dat vertrouwen en wederkerigheid cruciaal zijn. Zoek naar lokale boerencollectieven of duurzaamheidsinitiateven waar je jezelf kunt uitproberen en van anderen kunt leren zonder vast programma.
Wat zijn de voordelen van diversiteit in landbouwbedrijven?
Volgens het onderzoek leidt diversiteit tot meer innovatie en betere aanpassingen aan klimaatverandering. Dit kan betekenen: verschillende gewassen, meerdere inkomstenstromen en meer flexibiliteit bij extreme weersomstandigheden.
Welke eerste stappen kan ik nemen naar duurzamere landbouw?
Start met experimenten in kleine schaal en deel ervaringen met andere boeren in je regio. Zoek partners voor kennisuitwisseling en maak jezelf kwetsbaar door vragen te stellen—vertrouwen en wederkerigheid vormen het fundament.