Het college van Zaanstad initieert een beleidsherziening met betrekking tot de Zaanse Schans. Een kernonderdeel van dit traject is het voornemen om vanaf het toeristenseizoen 2026 een verplichte toegangsprijs voor toeristen in te stellen.
Dit strategische besluit is ingegeven door de dringende behoefte aan investeringen om de kwaliteit en duurzaamheid van dit belangrijke toeristische knooppunt te waarborgen. De gemeenteraad is nu formeel verzocht om zich te buigen over de concrete uitwerking van de hieraan ten grondslag liggende principebesluiten.
In de kern gaat dit voorstel over
De Zaanse Schans, een belangrijk symbool van de Zaanstreek en cruciaal voor de lokale identiteit, kampt met de negatieve effecten van massatoerisme. Dit leidt tot problemen op het gebied van veiligheid, leefbaarheid en een groeiende onderhoudsachterstand. Om de noodzakelijke financiële middelen voor investeringen in het gebied te genereren, stelt het college voor om vanaf een nader te bepalen moment toegangstickets te verplichten voor toeristen. Als gevolg hiervan zullen de huidige openbare wegen en paden worden onttrokken aan de openbaarheid. Het toegangsbewijs voor toeristen zal € 17,50 gaan bedragen, terwijl inwoners van Zaanstad en Wormerland, evenals bepaalde andere groepen, gratis toegang behouden. Na goedkeuring van deze hoofdpunten zal het college de details verder uitwerken.
Miljoenenbezoek Zaanse Schans was nooit de intentie
Wethouder Wessel Breunesse benadrukt dat de huidige status van de Zaanse Schans als een internationale toeristische trekpleister, met een bezoekersaantal dat in de miljoenen loopt, niet de oorspronkelijke intentie was. Het gebied diende primair als een verzamelplaats voor Zaans cultuurhistorisch bezit dat na de Tweede Wereldoorlog dreigde verloren te gaan door sloop. De Zaanse Schans is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een nationaal voorbeeld van de problematiek rondom overmatig toerisme. Deze situatie zet het cultureel erfgoed ernstig onder druk en er zijn momenteel geen financiële middelen beschikbaar voor noodzakelijke instandhoudingswerkzaamheden. Het gemeentebestuur beoogt deze instandhouding te realiseren zonder de lokale inwoners van Zaanstad financieel te belasten. Volgens de wethouder biedt de sterke internationale aantrekkingskracht van de Zaanse Schans een uitstekende mogelijkheid om de benodigde financiën te genereren die essentieel zijn voor het behoud van dit gebied.
De wethouder, Wessel Breunesse, heeft aangegeven dat de voorgestelde besluiten aan de gemeenteraad ingrijpend maar onvermijdelijk zijn voor het behoud van het culturele erfgoed op de Zaanse Schans. Daarnaast is het volgens de wethouder van belang om de leefomstandigheden voor de bewoners te verbeteren en een evenwicht te vinden tussen het wonen en het toerisme in het gebied. De huidige plannen sluiten aan bij deze behoeften. De uitvoering van deze plannen vereist samenwerking met alle betrokken partijen in de Zaanse Schans. Ondernemers worden uitgenodigd om hieraan deel te nemen. De wethouder benadrukt dat de verschillende partijen op de Zaanse Schans de gemeente Zaanstad hebben verzocht om een leidende rol op zich te nemen, en het huidige voorstel is een concrete invulling van dit verzoek.
Einde aan openbare toegankelijkheid is onafwendbaar
Voor een effectieve kaartverkoop op de Zaanse Schans moeten de paden niet langer openbaar zijn. Daarom wordt voorgesteld de Kalverringdijk fietsroute te verleggen, als onderdeel van een breder mobiliteitsplan voor het gebied.
Nieuwe toegangsplannen en financiële koers
De toegangskaarten voor de Zaanse Schans zijn vooral bedoeld voor toeristen. Sommige groepen hoeven niet te betalen. Dit is om verschillende redenen. Inwoners van Zaanstad en Wormerland zijn uitgezonderd. Zij wonen dichtbij en voelen een sterke band met de Schans. Gratis toegang houdt die band goed. Ook bewoners van de Zaanse Schans zelf en hun gasten betalen niet. Zij wonen er en moeten vrij in en uit kunnen. Mensen die op de Zaanse Schans werken, hoeven evenmin te betalen. Zij moeten hun werk ongehinderd kunnen doen. Leveranciers en horecagasten met reservering zijn ook vrijgesteld. Zij komen voor werk of een specifieke afspraak. Leden van Vereniging De Zaansche Molen dragen bij aan het behoud van de molens. Daarom is gratis toegang logisch. Het college wil met deze uitzonderingen rekening houden met de lokale gemeenschap, bewoners, werkgelegenheid en het behoud van de cultuurhistorie. Het draagvlak voor de nieuwe regeling is hierdoor mogelijk groter.
Ondernemers maken zich zorgen
Ondernemers op de Zaanse Schans maken zich zorgen over de geplande entreegelden voor toeristen. Zij vrezen dat deze kosten een negatieve invloed zullen hebben op hun bedrijfsvoering. Volgens één van hen hangt hun voortbestaan zelfs af van de huidige openbaarheid van het gebied. De ondernemers pleiten voor meer tijd om zelf een alternatief plan te ontwikkelen. Zij hopen zo een oplossing te vinden die zowel de Zaanse Schans ten goede komt als hun economische belangen waarborgt.