Bijna de helft van de Nederlandse werkgevers neemt inmiddels kandidaten aan die niet beschikken over het gevraagde diploma. Driekwart van deze medewerkers wordt vervolgens succesvol intern opgeleid. Toch blijven veel organisaties vasthouden aan diploma-eisen in vacatures, waardoor talent buiten beeld blijft in een krappe arbeidsmarkt met 95 vacatures per 100 werklozen.
Diploma-eis als barrière in krappe arbeidsmarkt
Nederland kampt met een zeer krappe arbeidsmarkt met 95 vacatures per 100 werklozen, maar veel werkgevers houden vast aan diploma-eisen die niet opnieuw zijn beoordeeld op noodzaak. Onderzoeken tonen aan dat bijna de helft van Nederlandse werkgevers inmiddels kandidaten aanneemt zonder het gevraagde diploma, en driekwart van deze medewerkers wordt succesvol intern opgeleid. Toch blijven vacatureteksten ongewijzigd wanneer functies opnieuw worden uitgeschreven, waardoor potentieel talent buiten beeld blijft.
Voor ondernemers in zakelijke diensten en andere sectoren met personeelstekort kan het heroverwegen van diploma-eisen een directe oplossing bieden voor moeilijk vervulbare vacatures. Door focus te verleggen naar vaardigheden en trainbaarheid in plaats van formele kwalificaties, kunnen bedrijven een groter kandidatenbestand bereiken en tegelijkertijd investeren in interne ontwikkeling van medewerkers.
Diploma-eis vaak niet noodzakelijk voor functie
Veel vacatures bevatten eisen die niet opnieuw zijn beoordeeld op noodzaak. Wanneer een functie vrijkomt, pakt HR vaak de bestaande vacaturetekst erbij. De manager actualiseert enkele taken en de vacature gaat opnieuw naar buiten. Het hbo-diploma, het minimale aantal jaren ervaring en de voorkeur voor branchekennis blijven staan. Niet omdat opnieuw is vastgesteld dat ze noodzakelijk zijn, maar omdat ze er de vorige keer ook stonden. Zes weken later concludeert de organisatie dat er geen geschikte kandidaten zijn.
Volgens Tom de Zeeuw, HR Director bij Manutan, roept dit een ongemakkelijke vraag op. Als bijna de helft van de aangenomen mensen het prima doet zonder de gevraagde papieren, hoe hard was die eis dan eigenlijk? Een diploma kan relevante kennis aantonen of een denkniveau bevestigen. Maar in vacatures wordt het ook gebruikt als snelle voorselectie, een vervanging voor een moeilijker gesprek.
Drie categorieën voor betere selectie
De SER adviseert werkgevers om over te stappen op competentiegericht werven. In de praktijk helpt het om iedere eis in een vacature toe te wijzen aan één van drie categorieën. Daarnaast onderscheidt De Zeeuw formeel noodzakelijke kwalificaties die wetgeving, veiligheid of beroepsnormen vereisen. Deze moeten behouden blijven en duidelijk worden gemotiveerd.
Verder zijn er vaardigheden die iemand direct moet toepassen omdat inwerken hierop niet realistisch is. Deze moeten worden getoetst met werkvoorbeelden of aantoonbare ervaring, niet uitsluitend via het diploma. Tot slot bestaat er kennis van interne systemen, processen of methodes die een gemotiveerde medewerker binnen een redelijke inwerkperiode opbouwt. Deze hoort niet in het uitsluitende eisenpakket thuis.
Nauwkeuriger selecteren op werkelijke vaardigheden
Skills-based werven betekent niet dat de lat omlaag gaat. Het betekent dat de lat preciezer wordt neergezet. In plaats van te vragen of iemand het juiste diploma heeft, vraag je of deze persoon het werk aantoonbaar kan uitvoeren. Dat vraagt om andere selectiemethoden.
Organisaties kunnen kandidaten een realistische werksituatie laten beoordelen. Ook kunnen ze vragen naar vergelijkbare problemen die kandidaten eerder hebben opgelost. Bovendien helpt het om onderscheid te maken tussen gebrek aan ervaring en gebrek aan leervermogen. Wie dit goed inricht, selecteert niet minder kritisch maar wel op wat er werkelijk toe doet.
Intern talent blijft vaak onbenut
De reflex bij een vacature is extern zoeken. Echter hebben organisaties vaak intern medewerkers die een groot deel van de benodigde vaardigheden al beheersen. Een skills-benadering helpt ook bij taakverbreding, interne overstappen en opvolgingsplanning. Wie structureel in kaart brengt wat mensen kunnen, niet alleen wat hun functietitel zegt, ontdekt talent dat anders onbenut blijft.
De Zeeuw adviseert werkgevers om bij elke vacature vijf vragen te stellen. Is de diploma-eis wettelijk, vakinhoudelijk of aantoonbaar functioneel noodzakelijk? Heb je het werk beschreven in resultaten en taken, voordat je kwalificaties opsomde? Is duidelijk wat iemand bij aanvang moet kunnen en wat tijdens het werk kan worden geleerd? Vraag je bewijs van vaardigheden, of alleen bewijs van opleiding? Heb je onderzocht of iemand binnen de organisatie al over aangrenzende vaardigheden beschikt?
Volgens De Zeeuw ligt de oplossing voor personeelstekorten niet volledig in een vacaturetekst. Maar iedere onnodige eis verkleint de groep mensen die een organisatie überhaupt een kans geeft. Daarom is de opdracht niet om soepeler te selecteren, maar om nauwkeuriger te formuleren wat iemand werkelijk moet kunnen.
Kernfeiten
- Bijna de helft van Nederlandse werkgevers neemt kandidaten aan zonder het gevraagde diploma
- Driekwart van deze medewerkers wordt succesvol intern opgeleid
- Nederlandse arbeidsmarkt telt 95 vacatures per 100 werklozen
Veelgestelde vragen
Waarom blijven werkgevers diploma-eisen hanteren als ze niet nodig zijn?
Veel HR-afdelingen gebruiken bestaande vacatureteksten opnieuw zonder deze kritisch te heroverwegen. De diploma-eis, minimale ervaring en branchekennis blijven staan uit gewoonte, niet omdat ze werkelijk noodzakelijk zijn voor de functie. Dit leidt tot onnodige selectie van kandidaten.
Hoe kunnen mkb-bedrijven beter talent bereiken in een krappe arbeidsmarkt?
Door vacatures opnieuw te beoordelen op werkelijk noodzakelijke kwalificaties en focus te leggen op trainbare vaardigheden in plaats van formele diploma’s. Dit opent de deur naar kandidaten die misschien geen traditionele opleiding hebben gevolgd, maar wel het potentieel hebben om succesvol in de functie te presteren.
Wat zijn de risico’s van het aanstellen van medewerkers zonder het gevraagde diploma?
Onderzoek toont aan dat driekwart van deze medewerkers succesvol wordt opgeleid en functioneert. Het risico is minimaal als bedrijven bereid zijn in interne training en begeleiding te investeren. Dit kan juist een voordeel zijn omdat medewerkers zonder voorkennis sneller de bedrijfscultuur aannemen.
Welke stappen kunnen werkgevers nemen om diploma-eisen te heroverwegen?
Evalueer bij elke vacature kritisch welke vaardigheden werkelijk essentieel zijn voor de functie en welke kunnen worden aangeleerd. Pas vacatureteksten aan op basis van deze analyse en overweeg kandidaten met relevante ervaring of aangetoonde vaardigheden, ook zonder formeel diploma. Dit vergroot het kandidatenbestand aanzienlijk.