De Sociaal-Economische Raad pleit voor een fundamentele herziening van het beleid voor nieuwkomers. Werk en ontwikkeling moeten centraal staan om talenten van statushouders, asielzoekers en Oekraïense ontheemden beter te benutten. Het advies ‘Van aankomst naar toekomst’ moet de arbeidsdeelname nieuwkomers verbeteren op de krappe arbeidsmarkt.
Arbeidsmarkt-tekort maakt nieuwkomers aantrekkelijk
Volgens pwnet. nl (22 september 2026) bieden zij-instromers en nieuwkomers kansen bij personeelstekort. Dit sluit aan bij de SER-analyse dat werkgevers en gemeenten samen kunnen investeren in trajecten die nieuwkomers sneller productief maken in sectoren met personeelstekorten.
Voor ondernemers in sectoren met personeelstekorten biedt dit advies concrete handvatten: werkgeversorganisaties gaan afspraken maken over toeleiding, opleiding en begeleiding van nieuwkomers. Kleinere bedrijven krijgen praktische ondersteuning en één aanspreekpunt, wat de drempel voor het aannemen van nieuwkomers verlaagt.
Arbeidsdeelname nieuwkomers blijft achter bij mogelijkheden
De huidige situatie laat kansen liggen voor zowel nieuwkomers als werkgevers. Slechts 57 procent van de statushouders heeft acht jaar na het verkrijgen van een verblijfsstatus betaald werk. Tijdens de asielprocedure gaat kostbare tijd en motivatie verloren. Daarnaast is werk moeilijk te combineren met taal en inburgering.
Oekraïense ontheemden vinden relatief snel werk, maar vaak onder hun opleidingsniveau en op uitzendbasis. Bovendien hebben zij weinig toegang tot taalonderwijs, scholing en ondersteuning bij doorgroei. Volgens SER-voorzitter Kim Putters brengen nieuwkomers kennis, ervaring en ambities mee die vanaf het begin benut kunnen worden.
Gemeenten krijgen wettelijke verantwoordelijkheid
De SER adviseert om volwaardige arbeidsdeelname leidend te maken in het beleid. Gemeenten moeten een wettelijke verantwoordelijkheid krijgen om ook asielzoekers en Oekraïense ontheemden te begeleiden naar werk en participatie. Daarbij hoort structurele financiering voor deze taak.
Verder moet in een zo vroeg mogelijk stadium een persoonlijk profiel worden opgesteld met talenten en ambities van nieuwkomers die mogen werken. Ook moeten taal- en inburgeringsactiviteiten beter geïntegreerd worden met werk of het volgen van een opleiding. Daarnaast is een voortvarende asielprocedure en tijdige zekerheid over huisvesting nodig.
Sectoren met tekorten maken afspraken over toeleiding
Landelijke werkgevers- en werknemersorganisaties nemen het initiatief om met sectoren met personeelstekorten afspraken te maken. Deze afspraken gaan over toeleiding naar werk, opleiding, begeleiding en doorgroei van nieuwkomers binnen de sector. Branches, het Rijk en gemeenten kunnen samen investeren in voorbereidende trajecten en leerwerktrajecten met doorgroeimogelijkheden.
Met name kleinere werkgevers hebben behoefte aan duidelijke regels, praktische ondersteuning en één herkenbaar aanspreekpunt. De SER ziet hierin een belangrijke rol voor sociale partners om werkgevers te ontzorgen bij het aannemen van nieuwkomers.
Actiegerichte samenwerking moet knelpunten oplossen
Tot slot adviseert de raad een actiegerichte samenwerking van landelijke sociale partners, gemeenten, het Rijk en onderwijsinstellingen. Deze partijen brengen bruikbare aanpakken bij elkaar, bewaken de voortgang en pakken knelpunten aan die regio’s niet zelf kunnen oplossen. Zij bouwen daarbij voort op bestaande samenwerkingen.
Het advies is opgesteld op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten nam als adviserend lid deel aan het adviestraject. De SER-adviescommissie Arbeidsparticipatie statushouders en Oekraïense ontheemden stelde het advies op onder gezamenlijk voorzitterschap van SER-kroonleden Saniye Çelik en Désirée Majoor.
Kernfeiten
- Slechts 57 procent van statushouders heeft acht jaar na verblijfsstatus betaald werk
- Oekraïense ontheemden vinden snel werk, maar vaak onder hun opleidingsniveau en op uitzendbasis
- Gemeenten krijgen wettelijke verantwoordelijkheid voor begeleiding van asielzoekers en Oekraïense ontheemden naar werk
Veelgestelde vragen
Kan ik als werkgever nieuwkomers aannemen zonder extra administratieve rompslomp?
Ja, volgens het SER-advies nemen werkgeversorganisaties het initiatief om werkgevers te ontzorgen. Kleinere bedrijven krijgen duidelijke regels, praktische ondersteuning en één herkenbaar aanspreekpunt. Landelijke sociale partners zullen afspraken maken over toeleiding, opleiding en begeleiding per sector.
Welke sectoren profiteren het meest van dit nieuwe beleid?
Sectoren met personeelstekorten staan centraal. Werkgevers- en werknemersorganisaties gaan met deze branches afspraken maken over toeleiding naar werk en doorgroei. Het Rijk en gemeenten kunnen samen investeren in voorbereidende trajecten en leerwerktrajecten.
Wat gebeurt er met Oekraïense ontheemden die nu onder hun niveau werken?
Het advies benadrukt dat Oekraïense ontheemden meer toegang nodig hebben tot taalonderwijs, scholing en ondersteuning bij doorgroei. Gemeenten krijgen wettelijke verantwoordelijkheid om hen te begeleiden naar werk dat aansluit bij hun kwalificaties, niet alleen uitzendbasis.