Zeven op de tien mannen vindt dat zij elkaar vaker moeten aanspreken op seksueel grensoverschrijdende opmerkingen en gebaren. Om organisaties te ondersteunen bij het creëren van een veilige werkomgeving, stelt de Rijksoverheid een gratis toolkit beschikbaar. Deze helpt werkgevers een aanspreekcultuur tussen mannen op de werkvloer te stimuleren.
Aanspreekcultuur op de werkvloer
Seksueel grensoverschrijdend gedrag komt regelmatig voor op Nederlandse werkplekken. Onderzoek van Ipsos I&O uit 2025 toont aan dat zeven op tien mannen vinden dat zij elkaar vaker moeten aanspreken op dit soort opmerkingen en gebaren. De Rijksoverheid stelt nu een gratis toolkit beschikbaar om werkgevers te helpen een veilige werkomgeving te creëren waarin collega’s elkaar durven aan te spreken op ongepast gedrag.
Voor ondernemers en HR-professionals is dit een praktische handvat om werkplekkcultuur te verbeteren zonder externe consultants in te huren. Bedrijven die nu een aanspreekcultuur stimuleren, verminderen risico’s op juridische claims en verhogen tegelijk werknemersbehoud, iets dat in een krappe arbeidsmarkt cruciaal is. De toolkit biedt concrete stappen om mannelijke collega’s in de positie te stellen elkaar ter verantwoording te roepen.
Toolkit voor veiligere werkcultuur
Seksueel grensoverschrijdende opmerkingen komen regelmatig voor op de werkvloer. Volgens onderzoek van Ipsos I&O uit 2025 vindt 70 procent van de mannen dat zij elkaar vaker moeten aanspreken op dit soort gedrag. Daarnaast geeft 76 procent aan het geen probleem te vinden als een collega hen aanspreekt op ongepaste opmerkingen. Toch bestaat er bij veel mannen twijfel over hoe ze dit moeten aanpakken.
De Rijksoverheid ontwikkelde daarom een toolkit met praktische hulpmiddelen. Deze bevat onder andere posters, video’s, digitale gesprekskaarten en kant-en-klare teksten voor social media en intranet. Organisaties kunnen het materiaal kosteloos inzetten om een positieve aanspreekcultuur te bevorderen. De toolkit maakt deel uit van de campagne ‘Man, zeg er wat van!’ die zich nu uitbreidt naar de werkomgeving.
Aanspreekcultuur verlaagt de drempel
Mariëtte Hamer, Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, benadrukt het belang van actie. Volgens haar is seksueel grensoverschrijdend gedrag geen vrouwenprobleem, maar een probleem van iedereen. De campagne laat zien hoe mannen elkaar kunnen aanspreken zonder de sfeer te verpesten of hun positie in de groep te verliezen. Daarbij speelt zowel de rol van collega als leidinggevende een belangrijke rol.
Uit het onderzoek blijkt dat bijna de helft van de mannen eerder iets zou zeggen als anderen in de groep hen zouden bijvallen. Door elkaar vaker aan te spreken wordt het gemakkelijker om dit te doen. Dit verlaagt de drempel en draagt bij aan het voorkomen van ongewenst gedrag op de werkvloer.
Voorbeeldfunctie van leidinggevenden
Okke Westdorp, directeur van het Conservatorium in Amsterdam, spreekt collega’s aan als hij gedrag ziet dat niet kan. Hij ziet het als zijn verantwoordelijkheid om een veilige werk- en leeromgeving te bewaken. Volgens Westdorp moeten juist mannen onderling het voortouw nemen, niet door te veroordelen maar door het gesprek aan te gaan. Door elkaar vaker aan te spreken verstevigt de veilige omgangscultuur en wordt het makkelijker om te doen.
Organisaties die aandacht besteden aan deze campagne tonen dat zij sociale veiligheid belangrijk vinden. Dit zorgt voor meer vertrouwen, loyaliteit en betrokkenheid onder medewerkers. Bovendien draagt het bij aan een positieve werkcultuur en betere prestaties. De toolkit bevat ook digitale gesprekskaarten met dilemma’s om het onderwerp op een laagdrempelige manier bespreekbaar te maken tussen collega’s.
Onderdeel van nationaal actieprogramma
De campagne ‘Man, zeg er wat van!’ is de derde publiekscampagne vanuit het Nationaal Actieprogramma Aanpak Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel Geweld. Dit programma startte in januari 2023 en is een samenwerking tussen de ministeries van OCW, SZW en Justitie en Veiligheid. Eerder was de campagne al te zien op televisie, in de bioscoop, online en in de horeca en sport. Nu breidt de campagne zich uit naar de werkomgeving.
Organisaties die meer willen doen om cultuurverandering in gang te zetten, kunnen gebruik maken van de Handreiking voor cultuurverandering van Regeringscommissaris Mariëtte Hamer. Meer informatie over het actieprogramma en eerdere campagnes is te vinden op metelkaartrekkenwedegrens.nl.
Kernfeiten
- 70 procent van onderzochte mannen vindt dat zij elkaar vaker moeten aanspreken op seksueel grensoverschrijdend gedrag
- 76 procent van mannen ziet geen bezwaar tegen aanspreken op ongepaste opmerkingen door collega’s
- Rijksoverheid stelt gratis toolkit beschikbaar speciaal gericht op aanspreekcultuur tussen mannen
Veelgestelde vragen
Waarom is een aanspreekcultuur belangrijk voor mijn bedrijf?
Een veilige werkomgeving waarin collega’s elkaar durven aan te spreken, voorkomt escalatie van grensoverschrijdend gedrag en vermindert juridische risico’s. Onderzoek toont aan dat ruim drie kwart van de mannen geen bezwaar heeft tegen aanspreken, dus de drempel ligt lager dan veel ondernemers denken.
Hoe begin ik met het implementeren van deze toolkit?
Download de gratis toolkit van de Rijksoverheid en zet deze in als onderdeel van je bedrijfsbeleid of training. Het is geschikt voor alle bedrijfsgroottes en sectoren, en vereist geen aangepast HR-budget, alleen aandacht voor cultuurverandering.
Wat zijn de risico’s als ik geen aanspreekcultuur opbouw?
Zonder duidelijke normen en tools blijven grensoverschrijdingen vaak onbesproken, wat kan leiden tot verminderde veiligheid, verzuim en potentieel rechtszaken. Een aanspreekcultuur voorkomt dat problemen onder de oppervlakte blijven sluimeren.
Kan ik deze toolkit combineren met ander HR-beleid?
Ja, de toolkit sluit aan bij bestaand beleid rond veiligheid, integriteit en gedragsregels. Veel bedrijven integreren dit in verplichte training, teambijeenkomsten of onboarding van nieuwe medewerkers.