Veel mkb-ondernemers bouwen hun bedrijf vanuit vakmanschap en passie. De eerste klanten dienen zich aan, medewerkers komen erbij en stap voor stap groeit de organisatie. Toch komt er volgens Frank Cuijpers van BIC Institute een moment waarop die manier van ondernemen niet meer voldoende is. Niet omdat de ondernemer zijn vak niet verstaat, maar omdat een groeiend bedrijf vraagt om andere keuzes, meer structuur en vooral meer inzicht.
Met BIC Institute helpt Cuijpers organisaties letterlijk een spiegel voor te houden. Niet door naar omzetcijfers of jaarrekeningen te kijken, maar naar het DNA van een organisatie. Hoe duidelijk is de strategie? Weten medewerkers waar het bedrijf naartoe wil? Sluit de cultuur aan bij wat er naar buiten wordt gecommuniceerd? En waar zitten de blinde vlekken die verdere groei in de weg staan?
In gesprek met onze redacteur vertelt Cuijpers waarom juist interne communicatie zo vaak de achilleshiel van groeiende organisaties is, waarom ondernemers soms té lang vertrouwen op hun intuïtie en hoe data en menselijk inzicht elkaar kunnen versterken.
Van passie naar ondernemerschap
Veel ondernemers beginnen vanuit passie. Wanneer wordt onderbuikgevoel een risico?
“Eigenlijk begint ieder bedrijf vanuit passie. Je hebt een product waar je enthousiast over bent of een dienst waarvan je denkt: hier kan ik echt iets mee betekenen. Vanuit die energie start je een onderneming en vaak groeit die in eerste instantie heel natuurlijk. De eerste medewerker komt erbij, daarna nog één en voor je het weet heb je een team om je heen.
In die fase werkt ondernemen op gevoel vaak prima. Je bent overal bij betrokken, kent iedere klant en neemt vrijwel alle beslissingen zelf. Maar naarmate een organisatie groeit, verandert dat. Je kunt simpelweg niet meer overal tegelijk zijn. Andere mensen gaan beslissingen nemen en die moeten wel weten waarop ze die baseren.”
Volgens Cuijpers lopen veel ondernemers juist op dat punt tegen hun eigen grenzen aan.
“Het is helemaal niet vreemd. Iemand kan een fantastische vakman zijn, maar dat betekent niet automatisch dat hij ook de juiste persoon is om een organisatie van vijftig of honderd medewerkers aan te sturen. Dan komt leiderschap om de hoek kijken. Je moet leren loslaten, vertrouwen geven en zorgen dat niet alleen jij weet waar het bedrijf naartoe gaat, maar de hele organisatie.”
Dat vraagt volgens Frank om een andere manier van werken.
“Je gaat zaken vastleggen. Je ontwikkelt een strategie, formuleert de waarden van je organisatie en maakt afspraken over hoe je samenwerkt. Daarmee bouw je aan een bedrijf dat minder afhankelijk wordt van één persoon. Uiteindelijk creëer je daarmee ook meer bedrijfswaarde.”
Interne communicatie is vaker het probleem dan ondernemers denken
Vanuit de assessments die BIC Institute uitvoert, ziet Cuijpers telkens dezelfde uitdaging terugkomen.
“Veel ondernemers denken dat hun grootste uitdaging aan de buitenkant zit, meer klanten, meer marketing of meer zichtbaarheid. Maar als wij organisaties analyseren, zien we dat de grootste winst vaak juist intern te behalen is.
De directie weet meestal heel goed waar het bedrijf naartoe wil. Alleen blijkt vervolgens dat medewerkers daar vaak een heel ander beeld van hebben, of simpelweg niet weten welke koers er wordt gevaren. Dan ontstaan vanzelf verschillende interpretaties en gaat iedereen beslissingen nemen vanuit zijn eigen referentiekader.”
Dat heeft volgens hem direct invloed op de prestaties van een organisatie.
“Wanneer mensen niet dezelfde richting op kijken, verlies je snelheid. Dan ontstaat ruis, worden kansen gemist en kost samenwerking onnodig veel energie.”
Een APK voor organisaties
Waar staat BIC Institute eigenlijk voor?
“BIC staat voor Business Identity Canvas. Veel mensen kennen persoonlijke assessments. Daarmee krijg je inzicht in je talenten, competenties en ontwikkelpunten. Wij doen eigenlijk hetzelfde, maar dan voor organisaties.”
Hij omschrijft het als een periodieke keuring voor bedrijven.
“Je houdt een organisatie een spiegel voor. Waar staan we vandaag? Wat gaat goed? Waar liggen kansen? En misschien nog wel belangrijker: welke dingen zien we zelf niet meer? Iedere ondernemer heeft blinde vlekken. Dat is heel normaal. Juist daarom is het waardevol om daar objectief naar te kijken.”
Volgens Cuijpers gaat het daarbij niet alleen om cijfers.
“Wij kijken juist naar de organisatie als geheel. Naar leiderschap, cultuur, communicatie, samenwerking en strategie. Al die onderdelen bepalen uiteindelijk hoe succesvol een organisatie kan groeien.”
Soms blijken zelfs directieleden verschillende toekomstbeelden te hebben
De uitkomsten van zo’n assessment kunnen behoorlijk confronterend zijn.
“Bij een organisatie met ongeveer tachtig medewerkers zagen we bijvoorbeeld dat drie directieleden allemaal een andere stip op de horizon hadden. Iedereen dacht dat ze hetzelfde verhaal vertelden, totdat de resultaten naast elkaar werden gelegd.”
Dat inzicht veranderde uiteindelijk de koers van het bedrijf.
“Uiteindelijk heeft één directeur het bedrijf voortgezet en zijn de andere twee een eigen weg gegaan. Vanaf dat moment kwam er veel meer duidelijkheid binnen de organisatie. Dat is een ingrijpend voorbeeld, maar het laat wel zien hoe waardevol zo’n objectieve spiegel kan zijn.”
Tegelijkertijd hoeft een verbeterpunt niet altijd groot te zijn.
“Bij een installatiebedrijf vertelde een medewerker dat hij iedere dag bijna een uur kwijt was aan het in- en uitladen van zijn bedrijfsbus, simpelweg omdat hij te weinig ruimte had voor zijn gereedschap. Dat lijkt een klein praktisch probleem, maar reken eens uit wat dat op jaarbasis kost. Soms zit de grootste winst juist in zulke eenvoudige verbeteringen.”
Ondernemers vragen om een website, maar zoeken eigenlijk iets anders
Tijdens zijn jaren als adviseur viel Cuijpers nog iets anders op.
“Veel ondernemers komen binnen met een heel praktische vraag. Ze zeggen bijvoorbeeld: ‘We hebben een nieuwe website nodig.’ Maar als je doorvraagt, blijkt dat de website helemaal niet het echte probleem is.”
Volgens hem ligt de uitdaging vaak dieper.
“Wat ondernemers eigenlijk zoeken is een helder verhaal. Waar staan we voor? Waarom kiezen klanten voor ons? Wat maakt ons anders dan de concurrent? Pas als dat fundament klopt, kun je een goede website bouwen of een sterke marketingcampagne ontwikkelen.”
Dat maakt identiteit volgens hem veel belangrijker dan veel ondernemers denken.
“Het is vaak een blinde vlek. Niet omdat ondernemers het onbelangrijk vinden, maar omdat ze zich simpelweg niet realiseren hoeveel impact het heeft.”
De waarde van identiteit zie je vaak pas achteraf
Dat besef komt volgens Cuijpers soms pas jaren later.
Hij vertelt over een ondernemer die hij intensief begeleidde en die uiteindelijk zijn bedrijf verkocht.
“We dronken na afloop nog een kop koffie en toen zei hij iets wat me altijd is bijgebleven. Hij vertelde dat het traject hem uiteindelijk veel meer had opgeleverd dan hij vooraf had kunnen bedenken. Niet alleen tijdens de verkoop van zijn bedrijf, maar ook in de manier waarop hij leiding gaf, met medewerkers communiceerde en zijn organisatie had opgebouwd.”
Volgens Cuijpers was de investering achteraf gezien zelfs een koopje.
“Hij zei letterlijk dat hij achteraf gerust drie of vier keer zoveel had willen betalen, omdat de waarde uiteindelijk vele malen groter bleek dan de investering. Dat vond ik misschien wel het mooiste compliment dat je kunt krijgen.”
Een sterk merk ontstaat van binnenuit
Waarom blijft interne communicatie bij zoveel bedrijven zo’n lastig onderwerp?
“Omdat veel organisaties niet goed weten hoe ze ermee om moeten gaan. Externe communicatie kennen we allemaal. Marketing, campagnes, social media, een mooie website. Maar interne communicatie is minstens zo belangrijk.”
Volgens Cuijpers kun je die twee niet los van elkaar zien.
“Een authentiek merk ontstaat niet doordat je een mooi verhaal verzint. Het ontstaat doordat je vertelt wie je werkelijk bent. Als medewerkers dat verhaal herkennen en iedere dag waarmaken, voelen klanten dat vanzelf.”
Andersom werkt het volgens hem ook.
“Wanneer je alleen investeert in de buitenkant, maar de binnenkant klopt niet, dan houd je dat nooit lang vol. Klanten merken uiteindelijk altijd of een organisatie echt doet wat ze belooft.”
AI biedt kansen, maar mensen blijven het verschil maken
Ook kunstmatige intelligentie kwam tijdens het gesprek uitgebreid aan bod. Volgens Cuijpers bevinden veel organisaties zich nog in de verkennende fase.
“Vrijwel iedereen heeft ChatGPT of een vergelijkbare tool weleens geprobeerd. Maar echt integreren in de dagelijkse organisatie gebeurt nog maar mondjesmaat.”
Dat betekent volgens hem niet dat AI onbelangrijk is.
“Integendeel. Ik denk dat AI de komende jaren enorm veel impact gaat hebben. Alleen moeten we voorkomen dat we alles aan technologie overlaten. Hoe kunnen mensen slimmer samenwerken met technologie? Hoe zorgen we dat AI ons ondersteunt, zonder dat we het menselijke contact verliezen? Uiteindelijk blijven organisaties bestaan uit mensen. Samenwerking, vertrouwen en leiderschap kun je niet automatiseren.”
Eerst luisteren, daarna beslissen
Als u morgen directeur zou worden van een gemiddeld mkb-bedrijf, wat zou u de eerste negentig dagen doen?
Cuijpers hoeft niet lang na te denken.
“Luisteren.”
“Ik zou eerst willen weten wat er leeft binnen de organisatie. Wat ervaren medewerkers? Waar lopen teams tegenaan? Pas daarna ga je besluiten nemen.”
Volgens hem ontstaat goed leiderschap door gesprekken te combineren met objectieve data.
“Data geeft richting, gesprekken geven context. Juist die combinatie maakt dat je onderbouwde keuzes kunt maken waar de hele organisatie beter van wordt.”
“Inzicht is goud”
Aan het einde van het gesprek krijgt Cuijpers nog één laatste vraag. Stel dat hij een billboard langs de snelweg mocht plaatsen, met één boodschap voor iedere ondernemer. Hij glimlacht.
“Inzicht is goud.”
“Als ondernemer zit je iedere dag midden in je eigen bedrijf. Daardoor zie je sommige dingen simpelweg niet meer. Dat is geen zwakte, dat overkomt iedereen. Juist daarom is het zo waardevol om af en toe een objectieve spiegel voorgehouden te krijgen. Want op het moment dat je je blinde vlekken zichtbaar maakt, ontstaan er nieuwe kansen. En daar begint uiteindelijk iedere volgende groeifase.”