De kosten voor een bouwvergunning lopen in Nederland extreem uiteen. Waar een aanvrager in Wormerland ruim 21.000 euro betaalt voor een vergunning, kost dezelfde aanvraag in Oegstgeest slechts 122 euro. Vereniging Eigen Huis vraagt gemeenten om een landelijke rekenmethode voor bouwleges te hanteren.
Gemeenten hanteren wildgroei aan bouwleges
Bouwvergunningen kosten in Nederland extreem uiteenlopend: waar aanvragers in Wormerland ruim 21.000 euro betalen, kost dezelfde aanvraag in Oegstgeest slechts 122 euro. Vereniging Eigen Huis voerde tussen maart en juli 2026 een steekproef uit onder 39 gemeenten en concludeert dat deze verschillen nauwelijks te verklaren zijn. Hoewel gemeenten volgens de wet geen winst mogen maken op leges, maken zij vaak onvoldoende inzichtelijk hoe hun tarieven zijn opgebouwd, waardoor inwoners moeilijk kunnen beoordelen of een hoog tarief redelijk is.
Voor ondernemers en particulieren die een bouwvergunning nodig hebben, kan de keuze van gemeente aanzienlijke financiële gevolgen hebben. Bedrijven in de bouw- en vastgoedsector moeten rekening houden met deze grote regionale verschillen bij projectplanning en kostenbegrotingen. Vereniging Eigen Huis pleit voor een landelijke rekenmethode om deze wildgroei in bouwleges aan te pakken en meer transparantie te creëren.
De belangenorganisatie voerde tussen maart en juli 2026 een steekproef uit onder 39 gemeenten. Daaruit blijkt dat de verschillen in bouwleges nauwelijks te verklaren zijn. Gemeenten mogen volgens de wet geen winst maken op leges, maar maken vaak onvoldoende inzichtelijk hoe hun tarieven zijn opgebouwd. Daardoor kunnen inwoners moeilijk beoordelen of een hoog tarief redelijk is.
Extreme verschillen in bouwvergunning tarieven
De steekproef richtte zich op drie vaste voorbeeldsituaties. Voor een vrijstaande nieuwbouwwoning met 300.000 euro bouwkosten variëren de kosten enorm per gemeente. In Ede betaalt een aanvrager 45.000 euro voor nieuwbouw buiten het omgevingsplan. In Amsterdam kost een vergelijkbare vergunning 1.017 euro. Ook binnen het omgevingsplan zijn de verschillen groot. Woensdrecht verhoogde het tarief volgens de steekproef met bijna 600 procent, van 570 naar 3.975 euro.
Cindy Kremer, algemeen directeur van Vereniging Eigen Huis, noemt de situatie onhoudbaar. Volgens haar moeten gemeenten kunnen uitleggen waar inwoners voor betalen. Een vergunning van 20.000 euro of meer kan voor particuliere opdrachtgevers het verschil maken tussen wel of niet bouwen. Zeker nu betaalbare nieuwbouw voor starters en senioren hard nodig is, moet elke onnodige drempel eruit, aldus Kremer.
Extra kosten door private kwaliteitsborging
Sinds 2024 is bij veel nieuwbouwprojecten een private kwaliteitsborger verplicht. Die controleert of een bouwwerk voldoet aan bouwtechnische eisen. De kosten daarvan worden doorberekend aan de koper of particuliere opdrachtgever. Voorheen kwamen die kosten voor rekening van de gemeente. Naar schatting gaat het om gemiddeld 6.500 euro per woning.
Kremer wijst erop dat gemeenten hun tarieven goed moeten onderbouwen als er naast de vergunning ook andere verplichte kosten bijkomen. Je zou verwachten dat de tarieven voor leges dalen als de kosten voor de bouwtechnische toets niet meer meegerekend kunnen worden. Dat lijkt nu niet bij alle gemeenten het geval te zijn, stelt zij.
Ook verbouwvergunningen verschillen sterk
Niet alleen bij nieuwbouw, ook bij verbouwingen zijn de verschillen groot. Voor een verbouwing van 80.000 euro betaalt een aanvrager in Breda 938 euro aan leges. In Zeist kost dezelfde aanvraag 6.525 euro. Gemiddeld werden verbouwvergunningen in de steekproef iets goedkoper dan vorig jaar, met een daling van 1,13 procent naar 2.932 euro. Ook hier blijft de tariefopbouw per gemeente moeilijk te vergelijken.
Vereniging Eigen Huis wil een verplichte landelijke rekenmethode voor bouwleges. Gemeenten moeten openbaar maken hoe hun tarieven zijn opgebouwd. Daardoor kunnen inwoners controleren waarom een vergunning in de ene gemeente duurder is dan in de andere. Het Rijk en de provincies moeten zorgen voor heldere regels en toezicht. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten kan gemeenten helpen met een praktisch rekenmodel, aldus de belangenorganisatie.
Van de 39 onderzochte gemeenten reageerden er 37 op de berekeningen. Twee gemeenten bevestigden of corrigeerden de berekeningen niet. Bij opvallende afwijkingen ten opzichte van eerdere jaren deed Vereniging Eigen Huis aanvullend navraag. Uit de reacties blijkt dat gemeenten zoekende zijn hoe zij de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging in de legestarieven kunnen verwerken. Daardoor blijft het lastig om tarieven goed met elkaar te vergelijken.
Kernfeiten
- Bouwvergunning kost in Wormerland ruim 21.000 euro, in Oegstgeest slechts 122 euro
- Steekproef onder 39 gemeenten toont extreme verschillen in bouwleges zonder duidelijke verklaring
- Gemeenten mogen geen winst maken op leges, maar maken tariefen vaak onvoldoende inzichtelijk
Veelgestelde vragen
Waarom verschillen bouwleges zo sterk per gemeente?
Gemeenten bepalen hun eigen tarieven op basis van hun kostenbegroting voor vergunningverlening, maar maken deze berekening niet altijd transparant. Dit leidt tot grote verschillen zonder duidelijke reden, zelfs tussen vergelijkbare gemeenten.
Hoe kan ik als ondernemer de kosten van een bouwvergunning beter inschatten?
Vraag bij uw gemeente om inzicht in hoe het tarief is opgebouwd. Vereniging Eigen Huis roept gemeenten op voor meer transparantie. Vergelijk ook de tarieven van nabijgelegen gemeenten voordat u een project plant.
Wat zijn de gevolgen van deze verschillen voor bouwbedrijven?
Bouwbedrijven en projectontwikkelaars moeten rekening houden met grote regionale verschillen in vergunningskosten, wat de kostenbegroting van projecten aanzienlijk kan beïnvloeden. Dit kan ook invloed hebben op de concurrentiepositie tussen gemeenten.
Wat doet Vereniging Eigen Huis tegen deze wildgroei?
Vereniging Eigen Huis vraagt gemeenten om een landelijke rekenmethode voor bouwleges in te voeren. Dit moet ervoor zorgen dat tarieven beter vergelijkbaar en transparanter worden, zodat inwoners kunnen beoordelen of een tarief redelijk is.