Datalekmoeheid ondermijnt de motivatie van Nederlanders om hun online privacy te beschermen. Gert Heiremans van itsme pleit voor digitale diensten die veilig gedrag tot de eenvoudigste keuze maken, naar aanleiding van de Dag van de Digitale Weerbaarheid.
Cybersecurity Awareness maand brengt focus op systeemontwerp
Het voorbeeld van antivirussoftware toont aan hoe effectief beveiliging kan zijn wanneer deze ingebouwd is in systemen in plaats van afhankelijk van voortdurende gebruikersoplettendheid.
Voor ondernemers in de ICT en dienstverlening betekent dit dat het ontwerp van digitale diensten cruciaal is voor de veiligheid van klanten. Bedrijven die hun platforms zo inrichten dat veilig gedrag de eenvoudigste keuze wordt, verminderen niet alleen risico’s op datalekkages maar bouwen ook vertrouwen op. Dit vereist investering in gebruikersvriendelijke authenticatie en gegevensbescherming, maar voorkomt kostbare beveiligingsincidenten.
Datalekmoeheid verkleint motivatie voor digitale veiligheid
Volgens de NOS ligt datalekmoeheid op de loer bij Nederlanders. Mensen voelen minder urgentie om hun online privacy te beschermen omdat ze ervan uitgaan dat hun gegevens toch wel op straat komen te liggen. Er gaat geen week voorbij zonder nieuws over een gehackt bedrijf of gestolen klantgegevens. Toch hebben Nederlanders aantoonbaar behoefte aan betere privacybescherming, maar handelen ze daar niet altijd naar.
Volgens de gedragswetenschap vinden mensen het lastig om langetermijngevolgen van onveilig gedrag in te schatten. Daarom delen ze online al gauw te gemakkelijk hun persoonlijke gegevens. Datalekmoeheid verkleint de motivatie voor veilig gedrag verder, want waarom zou je al die moeite doen als er toch weinig aan datadiefstal te doen is, zo luidt de redenering.
Verantwoordelijkheid niet alleen bij individuen leggen
Oktober is het Cyber Security Awareness maand en vandaag is het de Dag van de Digitale Weerbaarheid. Er wordt veel gedaan om mensen en organisaties te leren hoe ze zich tegen datadiefstal beschermen. Hoewel die kennis zeer welkom is, mag de maatschappij de verantwoordelijkheid voor online veiligheid niet volledig bij individuen leggen, stelt Heiremans. Het is complexe materie.
Antivirussoftware illustreert hoe effectief beveiliging kan zijn wanneer het niet afhankelijk is van voortdurende oplettendheid of technische kennis. Vroeger moesten mensen dit zelf installeren en bijhouden, waardoor ernstige virusuitbraken geregeld voorkwamen. Tegenwoordig is antivirussoftware bijna altijd ingebouwd in besturingssystemen. Het werd makkelijker en dus veiliger.
120 wachtwoorden per internetgebruiker
Datzelfde principe moet gelden voor gegevensbescherming, aldus Heiremans. Die moet zo worden ontworpen dat mensen niet steeds zelf ingewikkelde veiligheidskeuzes hoeven te maken. Nu zijn er talloze manieren waarop je je identiteit moet aantonen: met een foto van je paspoort of rijbewijs, een selfie, ingevulde persoonsgegevens, je e-mailadres en soms telefoonnummer, een sms-code, bevestiging via een authenticator-app, een vingerafdruk of gezichtsherkenning.
Bovenal zijn er wachtwoorden. Gemiddeld moeten internetters voor 120 verschillende diensten wachtwoorden gebruiken. Dit werkt onveilig gedrag in de hand. Zo heeft slechts een op de vijf Nederlanders afzonderlijke wachtwoorden voor alle accounts en heeft liefst een op de negen een lijstje met wachtwoorden op de computer opgeslagen.
Dat zoveel mensen dezelfde fouten maken is een teken dat systemen niet voldoende rekening houden met menselijk gedrag. Bewustwording blijft belangrijk, maar mag niet de enige verdedigingslinie zijn. Daarom moeten digitale diensten zo worden ontworpen dat veilig gedrag de eenvoudigste keuze wordt, concludeert Heiremans.
Kernfeiten
- Gemiddeld moeten internetgebruikers voor 120 verschillende diensten wachtwoorden gebruiken
- Slechts één op de vijf Nederlanders gebruikt afzonderlijke wachtwoorden voor alle accounts
- Datalekmoeheid ondermijnt de motivatie van Nederlanders om hun online privacy te beschermen
Veelgestelde vragen
Waarom is het ontwerp van digitale diensten belangrijk voor cybersecurity?
Omdat mensen het lastig vinden om langetermijngevolgen van onveilig gedrag in te schatten, delen zij online gemakkelijk persoonlijke gegevens. Als veilig gedrag de eenvoudigste keuze is, hoeven gebruikers niet voortdurend ingewikkelde veiligheidsbeslissingen te nemen. Dit werkt beter dan alleen bewustwordingscampagnes.
Hoe beïnvloedt datalekmoeheid het gedrag van internetgebruikers?
Datalekmoeheid ontstaat doordat mensen ervan uitgaan dat hun gegevens toch wel gestolen worden, waardoor zij minder urgentie voelen om hun privacy te beschermen. Dit vermindert de motivatie voor veilig gedrag, zelfs als mensen weten dat dit belangrijk is.
Wat kunnen bedrijven leren van het antivirussoftware-voorbeeld?
Antivirussoftware werd veel veiliger toen het ingebouwd werd in besturingssystemen in plaats van afhankelijk te zijn van handmatige installatie en onderhoud. Dezelfde aanpak moet gelden voor gegevensbescherming: systemen moeten zo ontworpen zijn dat veiligheid automatisch werkt zonder voortdurende gebruikersinterventie.