Investeren in groen, zonwering en koelte uit de bodem kan Nederlanders veel comfortabeler hittegolven laten doorstaan. Dat blijkt uit onderzoek van Common Futures naar de groeiende koelvraag en natuurlijke koelingsmethoden. De studie toont aan dat zonwering de temperatuuroverschrijding in huis met zestig procent kan verminderen.
Hittegolven eisen landelijke koelstrategie
Nederland kampt met steeds langere en warmere hitteperiodes, met dit jaar al vier hittegolven in Zuid-Nederland en 480 extra sterfgevallen in juni. Onderzoek van Common Futures toont aan dat natuurlijke koelingsmethoden zoals zonwering, groen en geothermische koeling aanzienlijk kunnen helpen. Een landelijke aanpak voor duurzame koeling is nodig om Nederlanders beter tegen hittestress te beschermen.
Voor ondernemers in kantoor-, retail- en logistieke bedrijven betekent hittestress directe gevolgen: verminderde productiviteit van medewerkers, hogere energiekosten voor airconditioning, en risico’s voor klantbezoeken. Investeren in duurzame koelingsoplossingen kan zowel operationele kosten besparen als werknemers gezonder houden.
Nederland krijgt steeds vaker te maken met langere en warmere hitteperiodes. Dit jaar maakte het land de op één na warmste juni door sinds het begin van de metingen, met een hittegolf van twaalf dagen. Zuid-Nederland beleefde inmiddels al vier hittegolven dit jaar. Tussen 22 en 28 juni vielen er 480 meer sterfgevallen dan verwacht, met name in Oost- en Zuid-Nederland.
Volgens Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, moet Nederland dringend een aanpak ontwikkelen voor duurzame koeling. Hij noemt het nu een ondergeschoven kindje in de energietransitie. Comfortabel wonen in de zomer is net zo belangrijk als in de winter, stelt Van der Gaag. Daarnaast kan natuurlijke koeling helpen voorkomen dat het elektriciteitsnet overbelast raakt op warme zomeravonden.
Groeiende druk op het elektriciteitsnet door airco’s
Inmiddels beschikt ongeveer een kwart van de Nederlandse woningen over een airconditioner. Naar verwachting groeit dat aandeel richting vijftig procent in 2030. Die ontwikkeling heeft gevolgen voor het energiesysteem. Met name omdat airco’s steeds vaker aan zullen staan in de avond, als de zon al weg is maar het nog steeds warm is.
Tijdens de hittegolf van 2025 nam de Nederlandse elektriciteitsvraag tijdens enkele warme zomeravonden met bijna twee gigawatt toe. Daardoor steeg de nationale piekvraag tot de hoogste vijftien procent van alle uren van dat jaar. Met de groeiende koelvraag de komende jaren kunnen dergelijke hittepieken zelfs behoren tot de hoogste vier procent van alle jaarlijkse elektriciteitspieken. Dat vergroot de kans op netcongestie aanzienlijk.
Ladder van koeling biedt oplossing voor hittestress
De onderzoekers ontwikkelden de zogenoemde ladder van koeling. Deze geeft handvatten om oververhitting van woningen te voorkomen. Eerst de omgeving koeler maken, vervolgens zonnewarmte buiten houden, daarna nachtventilatie of koelte uit de bodem benutten en pas als laatste stap actieve koeling inzetten.
De studie rekende de effecten door voor een gemiddelde Nederlandse woning. Een koelere leefomgeving met meer groen en water vermindert de warmtelast met ongeveer vijftien procent. Samen met de schaduw van bomen daalt de warmtelast nog eens met zesendertig procent. Buitenzonwering aan het gebouw levert de grootste winst op en reduceert de resterende temperatuuroverschrijding met tweeënzestig procent.
Jeske Zonneveld van Energy Innovation NL benadrukt dat alle stappen van de ladder van koeling nodig zijn. Vooral voor risicogebieden in Nederland. Limburgers met een verouderde huurwoning in de stad krijgen het echt heel heet, aldus Zonneveld. Zij pleit ervoor dat iedereen kan genieten van een huis met een fijne temperatuur in een groene buurt.
Koeling verdient plek in energiebeleid
Op dit moment krijgt koeling nog te weinig aandacht in de uitvoering van de energie- en warmtetransitie. Gemeenten en de Rijksoverheid kijken vooral naar verwarming in de winter en de groeiende elektriciteitsvraag als gevolg van de warmtevraag. Zo blijft de behoefte aan koeling in de zomer nog een blinde vlek. De onderzoekers pleiten daarom voor een integrale aanpak waarin vergroening, woningrenovatie en de energietransitie elkaar versterken.
Het onderzoek naar de groeiende koelvraag en de rol van natuurlijke en passieve koeling werd uitgevoerd in opdracht van TKI Urban Energy, Energy Innovation NL en RVO. Het daaropvolgende onderzoek naar de beleidsaanbevelingen voerde Common Futures uit in opdracht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie.
Concrete aanbevelingen voor beleid
De onderzoekers doen meerdere aanbevelingen om verkoeling voor iedereen mogelijk te maken. Zo pleiten zij voor een groennorm voor woonwijken en bescherming van bestaand groen. Bovendien moeten gemeenten de maatschappelijke baten van groen meewegen, zoals minder hittestress, lagere zorgkosten, waterberging en hogere vastgoedwaarden.
Verder adviseren de onderzoekers subsidie te geven voor zonwering en oververhitting van huurwoningen aan te merken als gebrek. Ook moet de inzet van koelte uit de bodem bevorderd worden, onder andere met gemeentelijke warmteprogramma’s. Daarnaast moeten consumenten geholpen worden bij het kiezen van airco’s en warmtepompen die kunnen koelen. Tot slot moeten koelpieken worden meegenomen in de plannen voor verzwaring van het elektriciteitsnet.
Door slim te investeren in groen, zonwering en koelte uit de bodem verbeteren we het wooncomfort, beperken we de druk op het elektriciteitsnet én maken we Nederland beter bestand tegen een warmer klimaat, concludeert Van der Gaag.
Kernfeiten
- Zonwering kan temperatuuroverschrijding in huis met 60 procent verminderen
- Nederland beleefde in juni een hittegolf van twaalf dagen, de op één na warmste juni sinds metingen begonnen
- Tussen 22 en 28 juni vielen er 480 meer sterfgevallen dan verwacht, met name in Oost- en Zuid-Nederland
Veelgestelde vragen
Wat betekent hittestress voor mijn bedrijf?
Hittestress leidt tot verminderde werknemersproductiviteit, hogere energiekosten en gezondheidsrisico’s. Duurzame koelingsmaatregelen zoals zonwering en groen kunnen deze effecten aanzienlijk verminderen en tegelijk operationele kosten besparen.
Hoe kan mijn bedrijf zich voorbereiding op toekomstige hittegolven?
Investeer in natuurlijke koelingsmethoden: zonwering, groene daken en verticale tuinen, en onderzoek geothermische koeling. Deze maatregelen verminderen niet alleen hittestress maar kunnen ook energierekeningen verlagen.
Welke gevolgen heeft hittestress voor werknemers en klanten?
Hittestress verhoogt gezondheidsrisico’s, vermindert concentratie en productiviteit, en kan klantbezoeken ontmoedigen. Een comfortabel werkklimaat is essentieel voor bedrijfscontinuïteit en medewerkersbehoud.
Welke acties zijn relevant voor ondernemers nu?
Begin met een audit van je huidige koelingsystemen en onderzoek duurzame alternatieven. Neem contact op met lokale overheden die mogelijk subsidies bieden voor klimaatadaptatie, zoals Noord-Brabant dat €2,5 miljoen beschikbaar stelt.