Het verzuim bij Nederlandse gemeenten bereikt een recordhoogte van 7,1 procent, het hoogste peil sinds meer dan twee decennia. Dit blijkt uit de nieuwste Personeelsmonitor Gemeenten van A&O fonds Gemeenten, waaraan ruim 80 procent van alle Nederlandse gemeenten deelnam.
Verzuim gemeenten bereikt 20-jarig record
Het ziekteverzuim bij Nederlandse gemeenten is gestegen naar 7,1 procent, het hoogste niveau in meer dan twee decennia. Dit blijkt uit de Personeelsmonitor Gemeenten van A&O fonds Gemeenten, waarin ruim 80 procent van alle Nederlandse gemeenten deelnam. De stijging wordt vooral veroorzaakt door langdurig verzuim, dat groeide van 5,2 naar 5,6 procent. Werkdruk en werkstress vormen de op een na belangrijkste oorzaak, terwijl privéomstandigheden een steeds grotere rol spelen.
Voor ondernemers in gemeentelijke diensten en vergelijkbare publieke organisaties is dit een kritiek signaal: personeelstekorten door verzuim leiden tot vertraging in dienstverlening en extra operationele kosten. Bedrijven die diensten leveren aan gemeenten, van ICT tot schoonmaak tot personeelsuitzendings, moeten rekening houden met vertragingen en aanpassingen in planningen. Het is essentieel om preventief in werkdruk en welzijn van werknemers te investeren, aangezien dit direct gevolgen heeft voor contractnaleving en relaties met publieke opdrachtgevers.
Langdurig verzuim bij gemeenten neemt toe
De stijging van het verzuimcijfer komt vooral door een toename van langdurig verzuim. Dit groeide van 5,2 naar 5,6 procent in het afgelopen jaar. Werkdruk en werkstress vormen de op een na belangrijkste oorzaak van langdurig verzuim, direct na fysieke omstandigheden. Daarnaast spelen privéomstandigheden een steeds grotere rol. Zo noemt 55 procent van de gemeenten dit nu als een van de drie belangrijkste oorzaken, een stijging van 8 procentpunt ten opzichte van voorgaande jaren.
Gemeenten reageren actief op deze ontwikkeling met preventieve maatregelen. Maar liefst 72 procent nam maatregelen om werkdruk te verlagen. Verder heeft 63 procent een beleidsplan vitaliteit opgesteld om medewerkers gezond en productief te houden. De focus ligt duidelijk op het voorkomen van uitval in plaats van alleen het reageren op verzuim.
Personeelstekorten raken maatschappelijke opgaven
Tegelijkertijd kampt 73 procent van de gemeenten met personeelstekorten. Deze krapte op de arbeidsmarkt zet de gemeentelijke dienstverlening onder druk. Met name in cruciale sectoren zoals ruimtelijke ordening, wonen en ICT zijn vacatures moeilijk te vervullen. Juist deze domeinen zijn essentieel voor grote maatschappelijke opgaven als woningbouw en de energietransitie.
Gemeenten wachten niet passief af. Ze organiseren het werk anders, zetten in op vaardigheden in plaats van diploma’s en begeleiden nieuwe medewerkers intensiever. Bovendien richt 100 procent van de gemeenten zich actief op het behouden en ontwikkelen van eigen personeel. Deze strategische keuze moet de kwetsbaarheid voor personeelstekorten verminderen.
Jongeren werven lukt wel, vasthouden niet
Op het gebied van werving van jong talent boeken gemeenten resultaat. Zo is 45 procent van de instroom jonger dan 35 jaar. Echter, ook een kwart van alle vertrekkers valt in deze leeftijdscategorie. Onvoldoende doorgroeiperspectief blijkt de voornaamste reden voor hun vertrek. Verder is opvallend dat 46 procent van alle vertrekkende medewerkers korter dan drie jaar in dienst was.
Volgens de monitor werken inmiddels bijna 208.000 mensen bij gemeenten. De sector groeit echter minder hard dan voorheen: 3,6 procent in 2025, tegen 4,6 procent in 2024 en 5,6 procent in 2023. De focus verschuift van uitbreiden naar bewust kiezen. Zo verwacht 37 procent van de gemeenten volgend jaar een stabiele bezetting te hebben.
Vrouwelijk leiderschap in gemeentesector
Ook zijn er positieve ontwikkelingen te melden. Met 48 procent vrouwelijke leidinggevenden doet de gemeentelijke sector het opvallend goed vergeleken met het landelijk gemiddelde van 30 procent. Dit toont aan dat gemeenten vooroplopen op het gebied van genderdiversiteit in managementposities.
De volledige Personeelsmonitor Gemeenten en het online dashboard zijn beschikbaar via personeelsmonitorgemeenten.incijfers.nl en aeno.nl/personeelsmonitor.
Kernfeiten
- Ziekteverzuim gemeenten bereikt 7,1 procent, het hoogste peil sinds meer dan 20 jaar
- Langdurig verzuim steeg van 5,2 naar 5,6 procent in het afgelopen jaar
- Werkdruk en werkstress zijn de op een na belangrijkste oorzaak van langdurig verzuim
- 55 procent van de gemeenten noemt privéomstandigheden nu als een van de drie belangrijkste oorzaken—een stijging van 8 procentpunt
Veelgestelde vragen
Wat betekent hoog ziekteverzuim bij gemeenten voor mijn bedrijf?
Gemeenten met hoog verzuim hebben minder capaciteit en kunnen diensten of projecten uitstellen. Als je als toeleverancier, dienstverlener of personeelspartner werkt voor gemeenten, moet je rekening houden met mogelijke vertragingen in betalingen, uitgestelde projecten en wijzigingen in werktempo. Dit vraagt flexibiliteit in planning en communicatie.
Hoe kan werkdruk en stress in mijn organisatie omlaag?
De monitor toont dat werkdruk en werkstress de op een na belangrijkste oorzaken van langdurig verzuim zijn. Ondernemers kunnen dit aanpakken met werkdrukgesprekken, realistische werklasten, flexibele roosters en aandacht voor werknemerswelzijn. Dit bespaart op vervangingskosten en houdt expertise vast.
Welke rol spelen privéomstandigheden in verzuim?
55 procent van de gemeenten noemt privéomstandigheden nu als een van de drie belangrijkste oorzaken van verzuim—een aanzienlijke stijging. Dit betekent dat werknemers kampen met zaken buiten het werk (gezondheid, persoonlijke crises, zorgtaken). Werkgevers moeten hier empathie en ruimte voor hebben, bijvoorbeeld via thuiswerk, beroepscounseling of flexibele afspraken.
Hoe reageren gemeenten op deze verzuimcijfers?
Gemeenten zoals Amsterdam implementeren verscherpte aanpakken: burgemeester Halsema heeft 17 directies onder versterkt toezicht gesteld en trekt miljoenen uit voor verzuimbeheer. Dit suggereert dat gemeenten actief preventie, monitoring en ondersteuning inzetten. Voor partners en leveranciers betekent dit meer aandacht voor veiligheid, protocol en documentatie in samenwerkingen.