De handhaving op schijnzelfstandigheid zorgt voor een opvallende verschuiving op de arbeidsmarkt. In de bouw, zorg en zakelijke dienstverlening daalde het aantal zzp’ers sterk, terwijl het personeelsbestand bij mkb-bedrijven juist fors groeide. Dit blijkt uit onderzoek waarbij CBS-cijfers zijn gekoppeld aan geanonimiseerde gegevens van Van Spaendonck.
Schijnzelfstandigheid drijft zzp’ers naar loondienst
Sinds januari 2025 controleert de Belastingdienst opnieuw volledig op schijnzelfstandigheid, wat leidt tot een opvallende verschuiving op de arbeidsmarkt. Onderzoek met CBS-cijfers en geanonimiseerde gegevens van Van Spaendonck toont aan dat het aantal zzp’ers in bouw, zorg en zakelijke dienstverlening sterk daalde, terwijl het personeelsbestand bij mkb-bedrijven juist fors groeide. Dit patroon suggereert dat een deel van de zelfstandigen is overgestapt naar een dienstverband.
Voor mkb-bedrijven in bouw en zorg betekent deze verschuiving dat zij meer formeel personeel kunnen aantrekken, maar ook hogere loonkosten en administratieve verplichtingen krijgen. Zzp’ers die overwegen om in loondienst te gaan, moeten rekening houden met veranderde arbeidsvoorwaarden en sociale lasten, terwijl werkgevers scherper moeten letten op de juridische grenzen tussen schijnzelfstandigheid en echte onderaanneming.
Sinds januari 2025 controleert de Belastingdienst opnieuw volledig op schijnzelfstandigheid. De combinatie van uitstroom bij zelfstandigen en instroom bij werkgevers suggereert dat een deel van de zzp’ers is overgestapt naar een dienstverband. Vooral in drie sectoren is dit patroon duidelijk zichtbaar.
Bouw en zorg verliezen 20.000 zzp’ers
In de bouwnijverheid en de gezondheids- en welzijnszorg waren in het vierde kwartaal van 2025 ongeveer 20.000 minder zelfstandigen actief dan een jaar eerder. Tegelijkertijd groeide het aantal werknemers bij mkb-bedrijven in deze sectoren harder dan in voorgaande jaren. Ook in de verhuur en overige zakelijke dienstverlening valt dezelfde ontwikkeling op.
Voor het onderzoek vergeleek Van Spaendonck de ontwikkeling van het aantal actieve zzp’ers tussen het vierde kwartaal van 2024 en 2025 met de personeelsgroei bij dezelfde groep mkb-werkgevers. Daarbij werd de groei afgezet tegen de gemiddelde jaarlijkse stijging in eerdere jaren.
Uitzendbureaus tonen uitzonderlijke groei
Binnen de zakelijke dienstverlening springt de uitzendsector eruit. Het aantal werknemers bij uitzendbedrijven steeg in 2025 met 13,76 procent. Dat is ongeveer twee keer zoveel als de gemiddelde groei in voorgaande jaren. De grootste stijging vond plaats tussen het eerste en tweede kwartaal van 2025.
Deze ontwikkeling kan erop wijzen dat voormalige zelfstandigen via uitzend- of detacheringsconstructies zijn gaan werken. Daarmee blijven ze feitelijk vergelijkbaar werk doen, maar dan met een arbeidscontract via een intermediair.
Niet alle sectoren tonen hetzelfde beeld
Het patroon is niet overal gelijk. In de industrie, handel en horeca daalde het aantal zzp’ers procentueel sterk, maar bleef een uitzonderlijk hoge instroom van werknemers bij mkb-bedrijven uit. Mensen die in deze sectoren stopten als zelfstandige kunnen hun werkzaamheden hebben beëindigd of naar een andere sector zijn overgestapt.
Daarentegen zijn er ook sectoren waarin het aantal zzp’ers juist toenam. Dat gebeurde onder meer in de landbouw, bosbouw en visserij en in vervoer en opslag. Tegelijkertijd groeide ook het aantal werknemers bij mkb-bedrijven in deze bedrijfstakken. In de cultuursector gingen een afname van het aantal zzp’ers en een groei van het aantal werknemers wel samen, maar week de groei nauwelijks af van eerdere jaren.
Van Spaendonck is een adviesbureau dat al meer dan 100 jaar mkb-ondernemers ondersteunt met specialistische kennis en praktische tools. Voor dit onderzoek gebruikte het bedrijf geanonimiseerde gegevens uit Loket, gecombineerd met openbare CBS-cijfers per bedrijfstak.
Kernfeiten
- Sinds januari 2025 controleert de Belastingdienst opnieuw volledig op schijnzelfstandigheid
- In bouw en zorg daalde het aantal zzp’ers sterk, terwijl mkb-personeelsbestand fors groeide
- De combinatie van uitstroom bij zelfstandigen en instroom bij werkgevers suggereert overstap naar dienstverband
Veelgestelde vragen
Wat betekent de controle op schijnzelfstandigheid voor mijn bedrijf?
Als u zzp’ers inhuurt, moet u voortaan scherper onderscheid maken tussen echte zelfstandigheid en schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst controleert op factoren als werkschema, instructies en financiële afhankelijkheid. Zorg dat contracten en werkpraktijk duidelijk aantonen dat het om echte onderaanneming gaat.
Hoe beïnvloedt deze verschuiving ondernemers in bouw en zorg?
In deze sectoren zien werkgevers meer zzp’ers overstappen naar loondienst. Dit kan betekenen dat u als bouwbedrijf of zorgorganisatie meer formeel personeel moet aantrekken, wat hogere loonkosten en administratieve lasten met zich meebrengt. Tegelijkertijd kan dit de beschikbaarheid van flexibel personeel beperken.
Wat zijn de gevolgen van deze regelgeving voor mijn personeelsbeleid?
U moet duidelijker documenteren hoe u zzp’ers inzet en onder welke voorwaarden. Zorg voor schriftelijke overeenkomsten die aantonen dat zelfstandigen zelf hun werk organiseren, hun eigen klanten hebben en financieel onafhankelijk zijn. Onduidelijke situaties kunnen leiden tot naheffingen en boetes.
Welke acties zijn relevant voor ondernemers die zzp’ers inzetten?
Controleer uw huidige zzp-contracten en werkpraktijken tegen de criteria van de Belastingdienst. Zorg dat zzp’ers daadwerkelijk zelfstandig werken en niet onder directe controle staan. Overweeg juridisch advies in te winnen als u onzeker bent over de grens tussen schijnzelfstandigheid en echte onderaanneming.