Subsidie Tata Steel kan oplopen tot 10,8 miljard euro

Amsterdam – De subsidie voor Tata Steel Nederland kan oplopen tot 10,8 miljard euro als de maatwerkafspraak met het staalbedrijf doorgaat. Dat blijkt uit onderzoek van Milieudefensie en SOMO. Het bedrag ligt veel hoger dan de 2 miljard euro waar op dit moment over wordt gesproken.

Waarom de subsidiebegroting voor Tata Steel vijf keer hoger uitvalt

Het onderzoek van Milieudefensie en SOMO berekent voor het eerst de volledige kostenbegroting van de maatwerkafspraak tot 2045, inclusief indirecte uitgaven die tot nu toe niet in de publieke discussie waren opgenomen. Daarnaast waarschuwde de Reclame Code Commissie onlangs dat Tata Steel misleidend communiceert over de ‘groene’ aard van zijn staalproductie, terwijl het bedrijf tegelijk onder strafrechtelijk onderzoek staat van het Openbaar Ministerie voor giftige uitstotingen.

Voor ondernemers in Noord-Holland en daarbuiten is dit onderzoek relevant omdat het de werkelijke maatschappelijke kosten van industriële subsidiering blootlegt. Bedrijven die zelf investeren in duurzaamheid moeten zich afvragen waarom een vervuilend staalbedrijf miljarden krijgt terwijl alternatieve investeringen (zoals woningisolatie of openbaar vervoer) veel minder financiering ontvangen. Dit kan druk opleveren op de beschikbaarheid van overheidssteun voor kleinere bedrijven die hun energietransitie willen versnellen.

Subsidie Tata Steel veel hoger dan verwacht

Voor het eerst zijn de mogelijke bijkomende kosten van de maatwerkafspraak met Tata Steel berekend. De onderzoekers keken naar de kosten die samenhangen met de afspraak gedurende de looptijd van de plannen tot 2045. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de kosten voor het opvangen van CO₂ onder de zeebodem, waarvoor Tata Steel naar verwachting extra subsidie gaat aanvragen. Ook maakt de overheid extra kosten om de productie van het staalbedrijf mogelijk te maken, bijvoorbeeld door subsidies voor biomethaan, nettarieven en de verwerking van staalslakken.

Volgens campaigner Nine de Pater van Milieudefensie krijgt de grootste vervuiler van Nederland de grootste subsidie die ooit aan één bedrijf is verstrekt. Zij stelt dat de plannen van Tata verre van groen zijn en het bedrijf gewoon doorgaat met vervuilen. De overheid moet aan deze impliciete financiële verplichtingen voldoen om zich te kunnen houden aan de afspraken uit de intentieverklaring die in 2025 door het demissionair kabinet en het staalbedrijf werd getekend.

Financiële risicos en juridische procedures

De uitgaven voor de overheid kunnen nog hoger uitvallen door financiële tegenvallers voor Tata Steel Nederland. Dat is niet ondenkbaar gezien de lopende juridische procedures en grote boetes die het staalbedrijf in het verleden al opgelegd heeft gekregen. In het onderzoek is bewust gekozen voor conservatieve berekeningen en aannames over bijvoorbeeld de kostendaling van biomethaan.

De Pater waarschuwt dat het kabinet op het punt staat miljarden in een bodemloze, fossiele put te gooien. Daarmee dreigt het kabinet een subsidiefuik zonder enige klimaatwinst in te zwemmen. Eerder waarschuwden 117 economen, waaronder tachtig hoogleraren, voor deze subsidiefuik. Onlangs bleek dat ambtenaren van het Ministerie van Financiën en de rechter zich achter deze zorgen scharen.

Strafrechtelijke vervolging en misleidende communicatie

De Tweede Kamer wacht op een brief van minister Stientje van Veldhoven die duidelijk moet maken hoe Tata Steel en het kabinet verdergaan. Aanleiding is de strafrechtelijke vervolging van het staalbedrijf door het Openbaar Ministerie voor het structureel en opzettelijk uitstoten van stoffen die giftig zijn voor omwonenden. Tata presenteert zijn staalplannen als groen om kans te maken op de miljardensubsidie.

Recent floot de Reclame Code Commissie het bedrijf nog terug omdat Tata het publiek misleidt door te beweren dat het groen of schoon staal gaat produceren. Volgens De Pater gaat Tata staal maken met vloeibaar gas als de plannen zoals ze er liggen doorgaan. De overstap naar een andere fossiele brandstof is het laatste wat het klimaat en milieu kunnen gebruiken, stelt zij.

Gebrek aan harde klimaateisen

De maatwerkafspraak mist volgens Milieudefensie harde klimaateisen die stellen wanneer Tata Steel stopt met gas en echt gaat verduurzamen. Momenteel ontbreken die eisen volledig. Ook het gebrek aan bindende voorwaarden die de gezondheid van omwonenden beschermen is zorgwekkend. De Pater stelt dat Tata aan tafel zit met de minister en meeschrijft aan het plan voor zijn eigen subsidie.

Daarnaast pleit Milieudefensie ervoor om de 10,8 miljard euro te investeren in het verduurzamen van woningen van mensen in energiearmoede, betaalbaar openbaar vervoer en hernieuwbare energie voor iedereen. Uit onderzoek van TNO blijkt dat er 3 miljard euro nodig is om alle woningen van mensen in energiearmoede permanent te verduurzamen.

Kernfeiten

De totale subsidiebegroting voor Tata Steel kan oplopen tot 10,8 miljard euro, vijf keer hoger dan de 2 miljard euro waar momenteel over wordt gesproken
De berekening omvat kosten voor CO₂-opvang onder de zeebodem, biomethaan-subsidies, nettarieven en verwerking van staalslakken tot 2045
117 economen, waaronder tachtig hoogleraren, hebben eerder gewaarschuwd voor deze ‘subsidiefuik’ zonder klimaatwinst

Veelgestelde vragen

Waarom is de werkelijke subsidiebegroting voor Tata Steel zoveel hoger dan aanvankelijk gezegd?

Het onderzoek telt niet alleen directe subsidies, maar ook indirecte overheidskosten die voortvloeien uit de maatwerkafspraak tot 2045. Dit omvat bijvoorbeeld kosten voor CO₂-opvang, biomethaan-subsidies en nettarieven die de overheid moet betalen om Tata’s productie mogelijk te maken. Deze verborgen kosten waren tot nu toe niet volledig in kaart gebracht.

Wat betekent dit voor ondernemers die zelf in duurzaamheid willen investeren?

De miljarden die naar Tata Steel gaan, zijn niet beschikbaar voor andere duurzaamheidsinvesteringen. Milieudefensie stelt voor dat dezelfde 10,8 miljard beter kan worden ingezet voor woningisolatie (waarvan 3 miljard nodig is volgens TNO), openbaar vervoer en hernieuwbare energie. Dit kan betekenen dat kleinere bedrijven en huishoudens minder steun krijgen voor hun energietransitie.

Kan de subsidiebegroting nog verder stijgen?

Ja, volgens het onderzoek zijn de berekeningen bewust conservatief gehouden. Financiële tegenvallers voor Tata Steel, lopende juridische procedures en mogelijke boetes kunnen de uitgaven voor de overheid nog hoger doen oplopen. Het bedrijf staat onder strafrechtelijk onderzoek van het Openbaar Ministerie voor giftige uitstotingen.

Wat zijn de volgende stappen in dit dossier?

De Tweede Kamer wacht op een brief van minister Stientje van Veldhoven die duidelijk moet maken hoe Tata Steel en het kabinet verdergaan. Deze brief is aanleiding van de strafrechtelijke vervolging van het staalbedrijf. Tot die tijd blijft de maatwerkafspraak onderwerp van politieke en maatschappelijke discussie.